Frank Gehry: Một công trình đẹp. Rồi sao?

Trong cuộc nói chuyện cực kỳ thú vị với Richard Saul Wurman, kiến trúc sư Frank Gehry đã chia sẻ với các khán giả của TED Talks làm cách nào ông biến những thất bại thành sức mạnh…

00:11 Frank Gehry: Tôi có nghe nhà khoa học này nói chuyện sáng nay, và Tiến sĩ Mullis đã nói về các thí nghiệm của ông, và tôi nhận ra chút nữa mình cũng trở thành một nhà khoa học. Năm tôi 14 tuổi bố mẹ mua cho tôi một bộ dụng cụ hóa học. Tôi quyết định mình sẽ tạo ra nước. (Tiếng cười) Vậy là tôi chế tạo một máy tạo khí hidro và một máy tạo khí oxi. Tôi lắp hai ống dẫn khí vào một bình thí nghiệm, và ném một que diêm vào. (Tiếng cười) Và thủy tinh – man mắn thay là tôi quay lại. Tôi bị kính găm đầy vào lưng. Và lúc đó tôi đã đứng xa 15 feet. Tường nhà phủ đầy – tôi gặp một vụ nổ.

01:02 Richard Saul Wurman: Thật à?

01:03 FG: Mọi người trên phố đến và đập cửa xem tôi có ổn không. (Tiếng cười)

01:13 RW: Tôi muốn bắt đầu lại – bắt đầu cuộc trò chuyện này lại. Quý ông ngồi bên trái tôi đây là con người vô cùng nổi tiếng, có lẽ nổi tiếng quá mức, Frank Gehry. (Tiếng cười) (Vỗ tay) Frank này, anh đã tiến tới một nấc đáng kinh ngac trong cuộc đời. Ý tôi là rất đáng kinh ngac đối với một nghệ sĩ – đối với một kiến trúc sư – khi thưc sự trở thành một biểu tượng và một huyền thoai của thời đại mình. Anh đã trở thành, dù anh có cười vì nó khôi hài hay không – anh biết đấy, đó là một ý nghĩ kỳ lạ. Công trình của anh là một biểu tượng. Anh có thể vẽ một bức tranh nhỏ về tòa nhà đó, nó có thể được đưa vào nhiều quảng cáo. Và anh đã đạt được – không hẳn là địa vị của một ngôi sao nhạc rock, nhưng địa vị của một người nổi tiếng vì đã làm những điều anh muốn trong cả cuộc đời mình. Tôi biết rằng chặng đường đã rất khó khăn. Và không có vẻ như những công trình của anh, dù chúng là gì, chúng đều vĩ đại. Anh đã không ngừng vươn lên trong một cuộc sống mà phải lệ thuộc vào việc làm việc dưới quyền người khác.Nhưng đó là một điều thú vị đối với một người sáng tạo. Rất nhiều trong số chúng ta làm cho người khác. Chúng ta nằm trong tay họ. Đó là một trong những vấn đề nan giải – chúng ta đang ở trong buổi tọa đàm về tính sáng tạo – đó là một trong những vấn đề nan giải nhất của tính sáng tạo. Làm thế nào để cho ra những tác phẩm lớn và không chạy theo lợi nhuận. Và anh đã làm được điều đó. Việc đó khiến anh thắng lớn gấp đôi gấp ba. Đây không phải là một câu hỏi, nhưng anh có thể bình luận. Đó là một vấn đề lớn.

02:49 FG: Thực ra tôi chỉ – Tôi chưa bao giờ thực sự đi tìm công việc cho mình. Tôi luôn đợi việc rơi vào đầu mình. Khi tôi mới bắt đầu, tôi nghĩ rằng kiến trúc sư là một loại dịch vụ kinh doanh, và rằng anh phải làm hài lòng khách hàng và những người khác. Và tôi nhân ra, khi tôi tới những cuộc hop với những tấm tôn lượn sóng và các chi tiết móc xích, và mọi người nhìn tôi như thể tôi mới rơi từ sao Hỏa xuống. Nhưng tôi không thể làm khác. Đó là giải pháp của tôi đối với con người đó và thời điểm đó. Thực ra đó là giải pháp của tôi đối với các khách hàng mà không có quá nhiều tiền, họ không thể chi trả nhiều. Tôi nghĩ nó phụ thuộc nhiều vào hoàn cảnh.

03:37 Cho tới khi tôi có nhà riêng, khi mà khách hàng chính là vợ tôi. Chúng tôi mua căn nhà nhỏ này ở Santa Monica và với 50.000 đô tôi xây một biệt thự ở đó. Và một số người thấy nó khá thú vị. Có lần tôi tới thăm một nghệ sĩ, Michael Heizer, tại một nơi nào đó trong sa mạc, gần Las Vegas. Anh ta đang xây một tòa lâu đài khổng lồ. Lúc đó là tối muộn, chúng tôi uống khá nhiều. Chỉ có chúng tôi ngoài sa mạc và anh ta nói – nghĩ về nhà tôi – anh ta nói, “Anh đã bao giờ nghĩ là nếu anh xây bằng vật liệu kiên cố hơn thì khoảng 2000 năm sau sẽ có ai đó thấy thích nó.” (Tiếng cười) Thế là tôi nghĩ – vâng, đó có thể là một ý kiến hay. May mắn thay, tôi bắt đầu có một số khách hàng với nhiều tiền hơn, và vật liệu xây dựng cũng có chút kiên cố hơn. Nhưng tôi cũng phát hiện ra rằng thế giới không tồn tại lâu đến thế. Anh chàng này mới hỏi chúng ta hôm trước. Giờ ta đi về đâu? Trở lại – mọi thứ đều thật ngắn ngủi.

04:45 Tôi không đồng ý với cách quan niệm của anh. Đối với tôi, mỗi ngày lại là một điều mới. Tôi đến với mỗi dự án trong một sự lo lắng mới, giống như đó là dự án đầu tiên của mình và lo lắng đến toát mồ hôi. Tôi bắt tay vào làm việc, không rõ mình sẽ đi đến đâu. Nếu tôi biết mình sẽ đến đâu tôi sẽ không làm việc đó. Khi tôi có thể dự đoán hay lên sẵn kế hoạch, tôi sẽ không làm công việc đó. Tôi bỏ lại. Vậy nên tôi tiếp cận dự án đó trong sự run sợ như mọi khi. Dĩ nhiên, qua thời gian, tôi đã thêm tin tưởng rằng mọi chuyện sẽ ổn. Tôi điều hành một loại hình kinh doanh. Tôi có 120 con người. Và tôi phải trả lương cho họ. Vậy nên có rất nhiều trách nhiệm trong đó. Nhưng công việc thực sự, theo tôi, đi cùng với sự lo lắng cần thiết.

05:42 Và như nhà viết kịch nào đó đã nói hôm trước – Tôi có thể hiểu anh ấy muốn nói gì – Anh không bao giờ thấy chắc chắn. Khi Bilbao được hoàn thành và tôi nhìn vào nó, tôi thấy mọi sai lầm. Chúng không phải là sai lầm. Tôi thấy những thứ mà đáng ra phải làm theo cách khác. Và tôi thấy xấu hổ vì điều đó. Tôi cảm nhận sự hổ thẹn – thế nào mà tôi lại làm như vậy? Sao tôi có thể tạo ra những hình dáng như thế, hay làm những chi tiết như thế? Phải mất 7 năm tôi mới có thể nhìn nó một cách công bằng và nói, khi bạn đi qua góc rẽ và một phần của công trình rất hợp với con đường và khu phố, và chúng dường như có quan hệ với nhau, khi đó tôi mới bắt đầu thấy thích nó.

06:28 RW: Công trình tại New York đến đâu rồi?

06:31 FG: Tôi không rõ lắm. Tom Krens đến gặp tôi với Bilbao và giải thích mọi thứ với tôi. Khi đó tôi tưởng hắn điên, và tôi không cho rằng hắn biết mình đang làm gì. Hắn ta rút nó lại. Vậy nên tôi nghĩ hắn là kết hợp của Icarus và Phoenix. (Tiếng cười) Hắn đã tới đó – và hắn trở lại. Họ vẫn đang bàn về việc này. Sự kiện 11/9 khiến một vài người nghĩ tới việc chuyển nó qua Ground Zero. Tôi kịch liệt phản đối chuyện đó.Tôi thấy không thoải mái khi phải nói về hay xây bất cứ thứ gì trên Ground Zero, Tôi đã nghĩ trong thời gian dài.

07:25 RW: Bức ảnh trên màn hình, có phải là Disney không?

07:29 FG: Vâng.

07:30 RW: Chỗ đấy còn kéo dài đến đâu nữa, và bao giờ thì hoàn tất?

07:33 FG: Nó sẽ hoàn thành trong năm 2003 – Tháng chín, tháng mười. Và tôi hy vọng Kyu, và Herbie, và Yo yo và tất cả những nhân vật đó sẽ đến chơi đùa cùng chúng tôi ở đây. May mắn thay, hiện tại hầu hết những người đang làm việc cùng tôi đều là những người tôi rất thích. Richard Koshalek có thể là một trong những lý do chính khiến Lâu đài Disney đến với tôi. Anh ta đã ủng hộ mạnh mẽ trong một thời gian khá dài. Không có nhiều người mà thực sự liên quan đến giới kiến trúc với tư cách khách hàng. Anh biết đấy, nếu anh nghĩ về cả thế giới hay thậm chí là chỉ những khán giả ở đây thôi, phần lớn trong số chúng ta có liên quan đến các công trình. Không phải là thứ anh gọi là kiến trúc, đúng không? Và tìm được một người – một người như thế, anh bám riết lấy hắn ta, anh biết không? Anh ta trở thành giám đốc Trung tâm Nghệ thuật, và có một tòa nhà thiết kế bởi Craig Ellwood ở đó. Tôi quen biết Craig và tôn trọng anh ấy. Họ muốn đưa thêm vào tòa nhà đó. Và thật khó để bao gồm một tòa nhà như thế. Nó là một công trình đẹp, tối giản, xây bằng thép đen, và Richard muốn đưa một thư viện cũng như các cơ sở cho sinh viên vào. Và việc đấy tốn rất nhiều diện tích. Tôi thuyết phục anh ta cho tôi gọi thêm một kiến trúc sư khác đến từ Bồ Đào Nha, Alvaro Siza.

09:09 RW: Sao anh lại muốn thế?

09:11 FG: Tôi biết anh sẽ hỏi câu đó.

09:14 Trực cảm. (Tiếng cười)

09:20 FG: Alvaro Siza sống và làm việc tại Bồ Đào Nha, và có lẽ được coi là kiến trúc sư chủ chốt của Bồ Đào Nha. Tôi đến thăm hắn vài năm trước và hắn cho tôi xem những công trình khi hắn mới bắt đầu làm việc. Những công trình của hắn khá giống với những công trình đầu tiên của tôi. Khi tốt nghiệp đại học, tôi bắt đầu làm những việc xung quanh Nam California. Và bắt đầu đi vào nguyên lý của những mái vòm khổng lồ Tây Ban Nha hay những thứ tương tự. Tôi cố gắng hiểu thứ ngôn ngữ đó như bước khởi đầu, như bước đệm để nhảy lên. Và rồi có quá nhiều việc đươc giao cho những công ty chuyên xây dựng, khiến nó trở nên quá lặt vặt đến nỗi nó không – Tôi phải dừng lại. Ý tôi là, Charlie Moore đã làm rất nhiều phần việc, nhưng tôi thấy nó không ổn. Siza, mặt khác, tiếp tục tại Bồ Đào Nha, nơi có công việc thực sự và phát triển một thứ ngôn ngữ hiện đại có mối liên hệ với ngôn ngữ của quá khứ. Và tôi luôn cảm thấy anh ấy nên đến Nam California và thực hiện một công trình. Tôi đã cố gắng tìm cho anh ta một vài công việc nhưng đều không thành công. Tôi thích ý tưởng được cộng tác với những người như thế, và nó thúc đấy anh. Tôi đã làm cùng Claes Oldenburg và cùng Richard Serra, người không cho rằng kiến trúc là nghệ thuật. Anh có thấy cái thứ đó không? RW: Hắn ta nói gì?

11:16 FG: Hắn gọi kiến trúc là “xây dựng hệ thống ống nước” (Tiếng cười)

11:21 FG: Dù sao thì, chuyện với Siza. Đó là một trải nghiệm phong phú hơn thế. Chắc hẳn khi Kyu cộng tác với những nhạc sĩ cũng như thế. Tôi tưởng tượng chúng sẽ giống nhau. Anh ở sao?

11:34 Khán giả: Kiến trúc lỏng.

11:36 FG: Kiến trúc lỏng. (Tiếng cười) Giống như nhạc jazz vậy – bạn ngẫu hứng, bạn phối hợp cùng nhau, bạn thử thách nhau, bạn sáng tạo ra điều gì đó, họ sáng tạo ra điều gì đó. Và tôi nghĩ đó là một cách – đối với tôi, đó là một cách để cố gắng hiểu thành phố đó, và hiểu điều gì có thể diễn ra trong thành phố.

12:00 RW: Cái đó sẽ xây gần khuôn viên hiện tại chứ? Hay là gần…

12:05 FG: Không, gần khuôn viên bây giờ. Dù sao thì, hắn ta giống như một người bảo trợ. Không phải tiền của hắn, tất nhiên. (Tiếng cười)

12:14 RW: Kế hoạch của anh ấy là gì?

12:16 FG: Tôi không biết. Kế hoạch là gì, Richard? Richard: Bắt đầu từ năm 2004.

12:21 FG: 2004. Anh có thể tới buổi khánh thành. Tôi mời anh. Không, nhưng vấn đề của một thành phố dựa trên dân chủ cũng khá đáng quan tâm vì điều đó tạo ra hỗn loạn, đúng không? Mỗi người chăm chăm làm việc của người ấy tạo ra một môi trường mất trật tự, và nếu anh có thể nghĩ cách để họ cộng tác với nhau – không ý tôi là – nếu anh có thể tìm được một nhóm những người mà họ tôn trọng công việc của nhau và tranh đấu lẫn nhau, anh có thể tạo ra kiểu mẫu để xây dựng thành phố mà không cần tới bất kỳ kiến trúc sư nào, như kiểu của Trung tâm Rockefeller, một nơi giống như tồn tại từ thời đại khác.

13:10 RW: Tôi tìm được một thứ rất đáng xem xét. Trước khi thăm Bilbao tôi nghĩ đó là một công trình tuyệt vời, và bạn đi vào trong và sẽ có những khoảng không gian lộng lẫy. Tôi đã thấy những bức vẽ anh chiếu ở đây, tại TED. Sự bất ngờ của Bilbao nằm trong vị trí của nó đối với thành phố. Đó là sự ngạc nhiên khi đi qua sông, lên đường cao tốc vòng xung quanh nó rồi xuống phố và tìm thấy nó. Đó là điều bất ngờ mà Bilbao chứa đựng.

13:38 FG: Nhưng anh biết đấy, Richard, hầu hết các kiến trúc sư khi trình bày công trình của họ – hầu hết những người chúng ta biết, họ đứng dậy và nói về tác phẩm của mình gần giống như việc anh bảo cho mọi người biết mình là một người tốt đẹp bằng cách nói “Nhìn xem, tôi lo lắng về bối cảnh xung quanh, tôi lo lắng về thành phố, tôi lo lắng về khách hàng của tôi, tôi lo lắng cho ngân sách, vì thế tôi đã làm đúng hạn.” Bla bla bla vân vân. Và trò đó giống như làm sạch bản thân trước, để sau đó anh có thể – việc nói những lời như vậy có nghĩa là công trình của anh cũng tốt đẹp. Tôi nghĩ rằng mọi người – Tôi nghĩ rằng việc đó phải là điều tất nhiên, như lực trọng trường vậy. Anh sẽ không chống lại trọng trường. Anh phải làm việc với sở quy hoạch. Nếu anh không làm đúng ngân sách, anh sẽ không tìm được nhiều việc làm. Nếu nó bị dột – Bilbao không bị dột – Tôi quá tự hào. (Tiếng cười) Dự án của MIT – họ phỏng vấn tôi cho MIT, và họ cử nhân viên cơ sở vật chất đến Bilbao. Tôi gặp họ ở Bilbao. Họ đến 3 ngày.

14:54 RW: Đó là trung tâm máy tính sao?

14:56 FG: Đúng vậy, trung tâm máy tính. Họ ở đó 3 ngày, và trời hôm nào cũng mưa. Họ cứ đi lại loanh quanh. Tôi để ý thấy họ nhìn xuống dưới đồ đạc, và đi tìm cái này cái nọ. Và họ muốn biết những cái xô được giấu ở đâu, anh biết không? Mọi người lấy xô ra. Tôi trong sạch! Không có chỗ bị dột nào. Thật tuyệt vời. Nhưng cũng phải – vâng, lúc đó mọi tòa nhà đều bị dột, nên điều này… (Tiếng cười)

15:27 RW: Frank khá là…

15:29 FG: Hãy hỏi Miriam!

15:30 RW: … khá là có danh tiếng – anh ấy nổi tiếng ở L.A một thời gian vì chuyện vừa rồi. (Tiếng cười)

15:38 FG: Các bạn đều đã nghe câu chuyện của Frank Lloyd Wright, khi người phụ nữ gọi đến và nói, “Ngài Wright, tôi đang ngồi trên ghế sofa, và nước thì đang dội xuống đầu tôi.” Và ông ấy nói: “Quý bà hãy dịch ghế của bà ra.” (Tiếng cười) Vài năm sau tôi có thiết kế một tòa nhà, một ngôi nhà nhỏ trên bãi biển cho Norton Simon. Và thư ký của anh ta, một bà văn thư khá dữ tợn, gọi cho tôi và nói, “Ngài Simon đang ngồi tại bàn và nước thì đang nhỏ xuống đầu ông ấy.” Tôi kể bà ấy nghe câu chuyện của Frank Lloyd Wright.

16:16 RW: Không có tiếng cười nào cả.

16:18 FG: Không, giờ cũng thế. (Tiếng cười)

16:27 Nhưng ý tôi là – và tôi gọi nó là “Rồi sao?” OK, anh đã giải quyết được tất cả các vấn đề. Anh hoàn thành mọi việc. Anh làm rất tốt. Anh yêu mến khách hàng của mình. Anh yêu mến thành phố này. Anh là một người tốt – anh là một con người tốt. Rồi thì sao? Anh đem đến gì cho nó? Tôi cho rằng đó chính là điều tôi đã luôn luôn quan tâm đến, đó là một cách thể hiện mang tính cá nhân. Bilbao, tôi nghĩ, cho thấy rằng bạn có thể có sự thể hiện cá nhân đấy, trong khi vẫn đạt những tiêu chuẩn cần thiết để phù hợp với thành phố. Đó là điều khiến tôi nghĩ về nó. Và tôi nghĩ đó là vấn đề, anh biết đó. Đó là cái điều “Rồi sao?” đó mà hầu hết các khách hàng – khách hàng không thuê kiến trúc sư vì điều đó. Họ thuê kiến trúc sư để làm xong việc, làm việc cho vừa ngân sách. Anh biết đấy – để cho lịch sự. Và họ đang làm mất đi giá trị thực của một kiến trúc sư.

17:49 RW: Tại một thời điểm nhất định vài năm trước, khi Michael Graves còn khá nổi, trước khi ấm pha trà ra đời…

17:59 FG: Tôi làm một cái ấm trà và không ai mua nó. (Tiếng cười)

18:03 RW: Bị thủng à?

18:05 FG: Không. (Tiếng cười)

18:12 RW: Mọi người muốn một công trình thiết kế bởi Michael Graves. Có phải một sự xúc phạm không khi người ta muốn một công trình Bilbao?

18:25 FG: Đúng thế. Tôi đã được gọi điện đến. Từ khi Bilbao mở cửa – giờ đã là 4 hay 5 năm, tôi không biết – cả Krens và tôi đã được gọi đến với, tôi không biết, ít nhất là 100 cơ hội. Trung Quốc, Brazil, những nơi khác ở Tây Ban Nha. Đến đó và tạo ra hiệu ứng Bilbao. Và tôi đã gặp một số người trong số họ. Thường thì tôi từ chối ngay lập tức, nhưng một số đến đem theo cả dự trù kế hoạch, và họ có vẻ có định tốt. Họ gặp anh ít nhất một hay hai lần. Một trường hợp tôi đã bay đến tận Malaga với cả đội hỗ trợ, vì tài liệu của họ được ký kết và đóng đủ các loại dấu – anh biết đấy – rất chính thức từ thành phố. Và họ muốn tôi đến xây một công trình tại cảng của họ. Tôi hỏi họ công trình loại gì. “Khi anh đến đây chúng tôi sẽ giải thích – bla bla bla.” Thế là bốn người chúng tôi đến. Họ cho chúng tôi ở một khách sạn cap cấp nhìn ra vịnh. Họ đưa chúng tôi lên thuyền ra khơi và cho chúng tôi ngắm mọi cảnh đẹp của bến cảng. Mỗi cảnh lại đẹp hơn cảnh trước. Sau đó chúng tôi về ăn trưa với thị trưởng, và sẽ ăn tối với những người tối quan trọng ở Malaga. Và ngay trước khi ăn trưa với ngài thị trưởng, chúng tôi tới gặp ban lãnh đạo cảng. Có một cái bàn dài như tấm thảm này và ngài lãnh đạo ở đó, tôi ở đây, và đồng nghiệp của tôi.Chúng tôi ngồi xuống uống nước, và mọi người đều im lặng. Vị đó nhìn tôi và nói, “Giờ tôi có thể làm gì cho ngài, ngài Gehry?” (Tiếng cười)

20:35 RW: Lạy chúa. FG: Thế là tôi đứng dậy. Tôi nói với cả đội, “Ra khỏi đây thôi.” Chúng tôi đứng dậy đi ra ngoài. Họ đi theo – anh bạn kéo chúng tôi tới đó đã đi theo và nói, “Ông không định ăn trưa với thị trưởng sao?” Tôi nói “Không.” “Ông không định dự bữa tối sao?” Họ chỉ gọi chúng tôi đến để gây căng thẳng với nhóm này – anh biết đấy, tạo ra một dự án nào đó. Và chúng tôi đã quá quen với chuyện đó. May mắn thay, tôi đã đủ già để, anh biết đấy, xin kiếu. Không đi xa được. (Tiếng cười) Tôi chưa có chuyên cơ của mình.

21:17 RW: Chà, tôi sẽ kết thúc, kết thúc cuộc gặp này, vì nó đã khá dài. Nhưng để tôi nói vài lời.

21:24 FG: Tôi nói được không? Anh đang định nói về tôi hay về anh? (Tiếng cười) (Vỗ tay)

21:36 RW: Một lần tồi tệ, luôn luôn tồi tệ!

21:41 FG: Vì tôi cũng muốn được khán giả đứng lên vỗ tay như mọi người khác, nên —

21:44 RW: Anh sẽ được như thế! Anh sẽ được như thế! (Tiếng cười)

21:47 RW: Tôi làm cho!

21:49 FG: Không, không. Đợi đã! (Vỗ tay)

Theo TED Talks
Dịch bởi Lace NguyenNgan Nguyen H

Nếu bạn có công trình, bài viết hoặc tài liệu muốn chia sẻ. Viết bài ngay!

Loading Facebook Comments ...

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Frank Gehry: Một công trình đẹp. Rồi sao?

đăng nhập

Thông qua tài khoản Mạng xã hội

Chưa có tài khoản?
đăng ký

Khởi tạo mật khẩu

Quay về
đăng nhập

đăng ký

Điền thông tin và bấm nút "Đăng ký"

Captcha!
Quay về
đăng nhập

Xin chào!

hoặc

Đăng nhập

Quên mật khẩu?

Chưa có tài khoản? Đăng ký

Đóng
của

Đang xử lý file...