Ghế Kpan và tục thờ cây của người Ê Đê

Các dân tộc thiểu số Tây Nguyên có một ngành văn hóa bản địa vô cùng đặc sắc và phong phú. Bên cạnh không gian văn hóa cồng chiêng đã trở thành di sản văn hóa nhân loại thì còn rất nhiều di sản đạt văn hóa vật thể, phi vật thể hết sức quý giá. Hầu hết các di sản này đều thể hiện tính cộng đồng cao của đồng bào dân tộc thiểu số Tây Nguyên. Ghế Kpan là một trong những di sản văn hóa như vậy.

Người Ê Đê ở ĐắcLắk là chủ nhân ngàn đời của chiếc ghế Kpan kỳ lạ này. Ghế dài 9 đến 10m thậm chí hơn thế nữa. Trong suy nghĩ của người Ê Đê, ghế Kpan là chiếc ghế tổ tiên, là biểu tượng của tình bằng hữu. Một khi ngồi trên ghế Kpan bao hiềm khích hận thù, bao khoảng cách về giai cấp địa vị sẽ được xóa bỏ, chỉ có tình cảm chân thành đọng lại.

Người Ê Đê gọi chiếc ghế Kpan là chiếc ghế quyền lực. Tại sao lại như vậy?

Chúng tôi đến thăm bảo tàng ĐắcLăk nơi đây có trưng bày nhiều hiện vật biểu trưng cho nhiều người nơi đây. Chiếc ghế kpan được đặt ở vị trí thoáng nhất ở giữa khu trưng bày của bảo tàng với chiều dài 11,46m bề mặt mặt rông 68 cm, chân cao 48 cm và dày đến 8 cm, chiếc ghế Kpan này được trung tâm sách kỷ lục Việt Nam ghi nhận là ghế dài nhất Việt Nam.

Kích cỡ cửa chiếc ghế Kpan là gợi ý đầu tiên cho câu hỏi vì sao ghế Kpan là biểu tượng của quyền lực. Chiếc ghế ở bảo tàng ĐăcLắk được làm từ gỗ sao trước đây là tài sản của bà H’Du Niê ở buôn Ako Siêr, TP Buôn Ma Thuột.

Ở Tây Nguyên chỉ có người giàu có mới sở hữu ghế Kpan vì khi làm được ghế Kpan gia chủ phải có ngôi nhà dài và rất dài. Kpan là chiếc ghế độc lập được làm từ gỗ nguyên khối dài khoảng 15m, rộng 65-85cm, với độ dày từ 7-8cm, hơi cong ở hai đầu tạo lên dáng vẻ vừa mềm mại vừa vững chắc mạnh mẽ.

Gia đình nào muốn được cộng đồng ủng hộ cho tổ chức lễ hội làm Kpan thì gia đình đó phải có kinh tế khá giả, có tấm lòng hào hiệp, hay giúp đỡ người xung quanh. Bên cạnh đó gia đình được làm Kpan không chỉ lo đủ trâu, lợn, gà, rượu, gạo phục vụ cho bà con trong những ngày làm kpan mà theo tục lệ phải tổ chức được lễ hiến sinh cầu sức khỏe, có nhiều cuộc khoản đãi cộng đồng.

bởi
0 thích
Upvote Downvote

Total votes: 0

Upvotes: 0

Upvotes percentage: 0.000000%

Downvotes: 0

Downvotes percentage: 0.000000%

Câu chuyện về ghế Kpan thật sự độc đáo không chỉ nằm ở kích cỡ của nó mà còn nằm ở cách tạo ra chiếc ghế. Ghế Kpan được tạo ra từ những niềm tin thiêng liêng có phần huyền bí của người dân Tây Nguyên. Ghế được làm từ một thân cây lớn. Hàng trăm năm trước người Ê Đê phải đắn cây quý, bóc vỏ và với những dụng cụ thô sơ họ dần chặt phát, tạo nên dáng ghế đồ sộ.

Và khi có chủ nhà muốn làm ghế Kpan, đó là ngày vui của dân làng và được hỗ trợ từ cộng đồng. Quá trình làm ghế rất kỳ công và tốn kém. Trước tiên, phải chọn cây rừng cao to đẽo đạc công phu mất nhiều ngày với sự hợp sức của thanh niên cả làng từ lúc chặt cây, tạc ghế, rồi mang về nhà dài. Mỗi công đoạn đều được cúng lễ. Ngay cả những chuyện liên quan đến quá trình đẽo tạc ra chiếc ghế từ cây rừng cũng ly kỳ không kém. Với người Tây Nguyên, trong đó có người Ê Đê đồng bào quan niệm con người sinh ra từ cây rừng nên khi chết hồn của họ sẽ nhập vào trong thân cây. Từ quan niệm như vậy, nên khi chặt cây làm ghế Kpan, mọi người phải làm nghi thức cúng kiếng quan trọng để tránh mọi điều sui sẻo và mang lại những điều may mắn cho gia chủ.

bởi
0 thích
Upvote Downvote

Total votes: 0

Upvotes: 0

Upvotes percentage: 0.000000%

Downvotes: 0

Downvotes percentage: 0.000000%

Khi đi chặt cây gỗ lớn, nhà chủ và thầy cúng phải chọn ngày đẹp trời. Dẫn đầu đoàn chặt gỗ là người lớn tuổi trong làng cùng thầy cúng. Tiếp đó là bảy người con trai khỏe mạnh mang theo dao búa rìu đi cuối là dân làng và người nhà mang lương thực phục vụ. Lễ cúng thần cây ngày nay giảm ít đi nhiều. Nhưng bản cúng và nghi thức căn bản vẫn được giữ nguyên. Thầy cúng sẽ đọc bài cúng thần cây rồi quang rìu hoặc dao vào thân cây. Nếu sau ba ngày nếu rừu hoặc dao vẫn bám chặt trên thân cây thì với họ ấy là thần cây đã cho phép dân làng đốn cây làm ghế kpan.

Tục cúng thần hạ cây của người Ê Đê trước kia còn nhiều điều thú vị và chỉ có người ở làng Ê Đê mới có tục đốn cây đẽo ghế lạ lùng như vậy. Điều này càng tô đậm sự độc đáo, nét khác biệt không lẫn vào đâu được của người Ê Đê.

bởi
0 thích
Upvote Downvote

Total votes: 0

Upvotes: 0

Upvotes percentage: 0.000000%

Downvotes: 0

Downvotes percentage: 0.000000%

Ghế Kpan chứa nhiều ẩn ngữ sâu xa

Đối với cộng đồng dân tộc Ê Đê ghế Kpan không chỉ là vật riêng của gia chủ mà còn là vật thiêng thể hiện sự sung túc giầu có của mỗi gia đình là niềm tự hào chung của cả dân làng. Để làm một chiếc ghế kpan cần có sự giúp sức của cả muôn làng chứ một gia đình khó lòng làm nổi. Vì thế Kpan có thể xem là một biểu tượng thể tinh thần đoàn kết giữa các gia đình trong cộng đồng Ê Đê. Thời gian làm Kpan khoảng 1 tuần mới có thể hoàn thành.

bởi
0 thích
Upvote Downvote

Total votes: 0

Upvotes: 0

Upvotes percentage: 0.000000%

Downvotes: 0

Downvotes percentage: 0.000000%

Lễ rước ghế Kpan

Đám rước ghế Kpan về nhà dài cũng là 1 nghi thức độc đáo của người Ê Đê. Khi ghế Kpan được đục đẽo thành hình chiếc thuyền vững chãi. Mấy chục trai tráng cùng khiên kpan về buôn. Còn các thanh niên nam nữ khác thì theo sau múa hát gõ chiêng.

Đến đầu buôn, đám rước đặt ghế Kpan xuống cho thầy cúng phủ vải đỏ lên rồi mới đưa về đặt ở vườn sau của chủ nhà. Những ngày sau đó, những người thợ khéo tay nhất buôn sẽ chạm khắc hoa văn có tính biểu tưởng truyền thống Ê Đê lên chiếc Kpan.

Khi chiếc Kpan chính thức hoàn thành mọi người trong buôn tập chung đưa ra cửa trước đặt một đầu lên sàn nhà. Người chủ ăn mặc đẹp cầm lấy khiên, kiếng bày sẵn trên chiếu, đi lại bảy lần trên Kpan xua đi điều xấu rồi đặt tên Kpan như một sự thông báo chính thức mình là chủ của Kpan. Lúc này thầy cúng làm lễ báo thần linh rằng Kpan đã có chủ và đưa vào gian khách đặt dọc vách phía tây nhà và khi ấy lễ cầu thần linh mới chính thức diễn ra.

Ngày nay họ không dùng nhiều thủ tục kiêng kỵ như trước. Nhưng những bữa liên hoan chúc mừng ghế Kpan vẫn diễn ra xuất đêm. Lễ rước ghế Kpan là sinh hoạt chung của cả cộng đồng thể hiện sự đoàn kết của người Ê Đê.

Vì thế việc bảo tồn lễ rước Kpan là cơ hội để đồng bào nhớ lại và gìn giữ những nét văn hóa đặc trưng của cộng đồng dân tộc mình. Đồng thời cũng nhắc con cháu phải nhớ đến những sinh hoạt cộng đồng mang bản sắc dân tộc Ê Đê.

Theo KPVN

bởi
0 thích
Upvote Downvote

Total votes: 0

Upvotes: 0

Upvotes percentage: 0.000000%

Downvotes: 0

Downvotes percentage: 0.000000%

Đánh giá

0 thích
Upvote Downvote

Total votes: 0

Upvotes: 0

Upvotes percentage: 0.000000%

Downvotes: 0

Downvotes percentage: 0.000000%

Thêm nội dung

Hình ảnh Mã nhúng (Phim / Ảnh)

Trường bắt buộc

Kéo và thả file ảnh vào đây

hoặc

Hủy

Kích thước tập tin tải lên tối đa: 2 MB

Đang xử lý...

Trường bắt buộc

Ví dụ: https://www.youtube.com/watch?v=ACgptpA-fJw

Đang xử lý...

Nếu bạn có công trình, bài viết hoặc tài liệu muốn chia sẻ. Viết bài ngay!

Loading Facebook Comments ...

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Ghế Kpan và tục thờ cây của người Ê Đê

đăng nhập

Thông qua tài khoản Mạng xã hội

Chưa có tài khoản?
đăng ký

Khởi tạo mật khẩu

Quay về
đăng nhập

đăng ký

Điền thông tin và bấm nút "Đăng ký"

Quay về
đăng nhập

Xin chào!

hoặc

Đăng nhập

Quên mật khẩu?

Chưa có tài khoản? Đăng ký

Đóng
của

    Đang xử lý file...