Kiến trúc sư Shigeru Ban với những ngôi nhà giấy bền vững

Sau khi căn nhà của Teruko Watanabe chuẩn bị sụp xuống trong trận động đất làm rung chuyển Nhật Bản hồi tháng Tư năm 2016, bà cùng người chồng khuyết tất đã phải thoát thân bằng cửa sổ. Cặp vợ chồng già đâu ngờ rằng ngôi nhà tiếp theo của họ sẽ được thiết kế bởi chính kiến trúc sư nổi tiếng Shigeru Ban. Shigeru Ban đứng ngay trước ngưỡng cửa nhà họ, một con người nhã nhặn với bộ đồ đen đơn giản do chính nhà thiết kế-người mẹ của ông may. Gia đình Watanabe rất hài lòng với căn nhà nhỏ nhắn mà họ trúng số được với gian bếp, phòng tắm, phòng ngủ kiểu Tatami kèm theo không gian thoáng đãng bên ngoài, họ dự định ở trong ngôi nhà này lâu hơn hai năm.

Những công trình làm từ gỗ dán và tuyết tùng của ông hoàn toàn đáp ứng được hạn chế về diện tích và ngân quỹ của chính phủ. Cửa sổ cho phép dưỡng khí và ánh nắng tràn vào, một chi tiết đơn giản song giúp cải thiện tinh thần của những nạn nhân thiên tai. Sau khi nghe những kiến nghị về việc thiếu riêng tư và chỗ chứa trong các nhà tạm thông thường, Ban đã lắp đặt tủ chạn ngay tại các hốc tường kiêm chức năng cách âm. Quá trình xây dựng đã hoàn tất trong vòng một tháng.

Ban đã được ủy quyền thiết kế nhiều công trình dân sự, thương mai và công cộng. Trong đó có Trung tâm Pompidou-Metz ở Pháp và Trung tâm Di Sản Thế giới dành cho núi Phú Sĩ, Nhật Bản. Gần đây ông cũng đang thực hiện một tòa tháp dân sự ở Vancouver, được coi là công trình có sử dụng gỗ cao nhất thế giới.

Thiết kế chỗ ở cho người dân vùng thiên tai

Tuy nhiên, Shigeru Ban nổi tiếng nhất với việc thiết kế nhà ở cho những nạn nhân thiên tai bằng cách tận dụng vật liệu sẵn có, rẻ và tái chế được. Khi trao giải kiến trúc danh giá Prizker hồi 2014, ban giám khảo đã vinh danh những công trình trang nhã, cách tân mà đầy tính nhân văn của ông.

Một trong những công trình nổi tiếng nhất của ông là Nhà thờ Các tông ở Christchurch, làm từ các ống giấy, gỗ, thép, polycarbon và kính màu. Nó có chức năng thay thế nhà thờ đá đã bị phá hủy trong trận động đất năm 2011 ở New Zealand. Mô hình 4m phỏng theo công trình này là tâm điểm trong buổi triển lãm của Quỹ Nghệ thuật Đương đại ở Sydney tháng 03 năm 2017.

Shigeru Ban đã có đôi lời chia sẻ trong buổi phỏng vấn ở Mifune: “Tôi đã hơi chán làm việc với những người đến từ tầng lớp cao hơn, dùng từ thất vọng cũng không sai. Tiền bạc là thứ vô hình, nên những người giàu phải thuê kiến trúc sư để hiện thực hóa quyền lực qua những công trình kiến trúc đồ sộ. Và tôi đã bắt đầu nghĩ đến cách dùng trí tuệ của mình để giúp đỡ những nạn nhân thiên tai. Tôi thấy khi tự nhiên gây nên thảm họa thì nó không còn mang yếu tố khách quan nữa, chính sự hư hại, sụp đổ của các công trình – sản phẩm nhân tạo này là yếu tố làm chết người. Tôi nghĩ trách nhiệm của kiến trúc sư là cải thiện cơ sở vật chất, điều kiện sống khó khăn sau những thiên tai trước khi gây dựng lại toàn bộ cộng đồng.”

Ban bắt đầu thực hiện các công trình thiện nguyện vào năm 1994 cho các nạn nhân trong cuộc nội chiến ở Rwanda rồi trở thành chuyên gia tư vấn cho Cao ủy Liên Hợp Quốc về người Tị nạn. Nhà ở mà Liên Hợp Quốc tài trợ được làm bằng nhựa và nhôm do người dân bán và sau đó chặt cây để dựng phần đỡ, điều này làm trầm trọng hóa vấn nạn phá rừng. Ban đã đề xuất sử dụng những ống giấy vì độ bền vững với giá thành trẻ có thể sản xuất ngay tại chỗ.

Một năm sau trận động đất ở Kobe, ông đã làm các ngôi nhà giấy tạm trú cho người tị nạn Việt Nam, một nhà thờ giấy mà sau này đã được chuyển đến một khu vực cũng bị ảnh hưởng động đất ở Đài Loan. Đến nay nó đã trở thành một điểm du lịch.


Chọn phụ đề tiếng Việt để tiện theo dõi bài nói chuyện. Nguồn: Ted

Sử dụng giấy như một niềm đam mê

“Tôi thấy rằng khi con người yêu những công trình thì chúng sẽ tự trở nên trường tồn cho dù có làm bằng giấy đi nữa. Các công trình bê tông nhằm duy nhất mục đích kiếm lời cũng chỉ mang tính tạm thời.” – Ban cho hay.

Ban thường tránh dính dáng tới chính trị và chỉ tập trung khắc phục thảm họa. Cho dù là động đất, sóng thần hay bão tố, Ban và đội ngũ tình nguyện luôn sẵn sàng hỗ trợ, nghiên cứu môi trường và thuyết phục chính quyền về tính khả dụng trong phương pháp xây dựng của ông. Trong những năm qua ông đã chia nhỏ không gian của những trung tâm thể thao và trú ẩn lớn thành nhiều đơn vị, dùng những tấm rèm treo trên ống giấy để tạo riêng tư.

Niềm đam mê với đồ thủ công và ghét sự ô nhiễm là nền tảng hình thành những nguyên tắc thiết kế của Ban, ông cho hay đây là nét ảnh hưởng đến từ cả bố và mẹ mình. Lúc còn nhỏ, ông muốn làm thợ mộc sau khi nhìn những người thợ tân trang lại ngôi nhà. “Đến thời Minh Trị (1868-1912) chúng tôi mới có khái niệm nghề kiến trúc sư, thế nên hồi đó mọi người sẽ nghĩ tới làm thợ mộc nếu muốn xây nhà.”

Ông có sở trường với bộ môn nghệ thuật và bóng bầu dục, sau đó chuyển hướng đam mê sang kiến trúc sau khi đoạt giải nhất với mô hình nhà của mình. Ông cũng tham gia các khóa phụ đạo về vẽ và dựng mô hình bằng giấy, gỗ. Một nguồn cảm hứng nữa đến từ “kiến trúc sư giấy” John Hejduk, gương mặt từng xuất hiện trên một cuốn tạp chí ông thấy ở nhà giáo viên.

“John như một người đến từ vũ trụ khác”, Ban nói. “Khi tôi mới 17 tuổi và chưa có khái niệm về kiến trúc, những công trình chỉ có trên bản vẽ của ông luôn làm tôi sửng sốt. Cuốn tạp chí nói về John đã tạo động lực cho tôi đến Mỹ học hỏi.”

Ban bắt đầu theo học kiến trúc và tiếng Anh ở California, nơi ông hình thành sự hứng thú với Case Study Houses – những mô hình nhà ở chi phí rẻ được thiết kế vào thời hậu chiến bởi những kiến trúc sư Mỹ chịu ảnh hưởng phong cách Nhật Bản. Ông cho biết bản thân mình không hoàn toàn đi theo trường phái kiến trúc Nhật cụ thể nào. “Mọi người hay nghĩ giấy gắn liền với Nhật. Chúng tôi chỉ dùng nó làm chi tiết chứ không phải kết cấu.”

Tại Cooper Union, dưới sự đào tạo của Hejduk, Ban đã lĩnh hội các di sản hiện đại của những kiến trúc sư như Le Corbusier và Mie van der Rohe. Chuyến công tác Phần Lan với tư cách trợ lý nhiếp ảnh đã gợi nên một nguồn cảm hứng mới cho ông. “Tôi đã rất ấn tượng trước phong cách kiến trúc của Alvar Aalto, chúng cho thấy tầm quan trọng của mối tương quan với bối cảnh cụ thể.”

Quay trở lại Tokyo, ông thành lập văn phòng riêng vào năm 1985 và phát triển loại kết cấu làm bằng ông giấy cho một buổi triển lãm công trình của Aalto. Một ý tưởng đã lóe lên khi ông thấy những ống giấy phác thảo. “Đó là sự thay thế phù hợp vì tôi không có khả năng chi trả cho gỗ.”

Ban bắt đầu thực hiện một loạt công trình ở vùng ngoại ô yên tĩnh, bao gồm ngôi nhà của người anh trai và studio khiêm tốn của chính ông. Nhà của vợ chồng vị kiến trúc sư này là một căn hộ do ông thiết kế với những đường cong và diện tích hở vây quanh một khu rừng.

Tại Tokyo, tọa lạc một tòa nhà cao tầng ở khu Ginza, Ban có một công trình toà nhà cao, màu trắng dành cho các nhãn hiệu đồng hồ. Một bức tường hiệu đính những cửa sổ, một khu vườn trong nhà và trên mái tạo điều kiện chiếu sáng tự nhiên để át chế sự gò bò của không gian. Đặc điểm nổi trội khiến công trình trông thật thân thiện với môi trường là những ống gỗ, giấy và thép.

“Không có ranh giới giữa công trình thương mại hay mang tính tạm thời. Điểm khác biệt duy nhất là tôi không được trả công khi dựng công trình tạm, nhưng thời gian và sức lực đầu tư vào đó cũng không có gì thay đổi.”

Khi được hỏi về việc ông nghĩ sao khi chỉ giúp 10 trong 44,000 nạn nhân mất nhà cửa ở Mifune, Ban thể hiện mong muốn đóng góp nhiều hơn song ông bị giới hạn bởi hạn chế trong chính sách của ủy ban. “Một trong những công ty tôi cộng tác cùng hiện nay đang nghĩ đến việc chuẩn hóa mô hình thiết kế nhà của tôi để có thể sử dụng nếu động đất tiếp tục xảy ra.”

Ban hiện đang phát triển một hệ thống nhà ở với mức giá phải chăng, sử dụng các kỹ thuật mà ông đã học được để phục vụ cho những người không có khả năng mua nhà do kiến trúc sư thiết kế song không muốn chúng trông thật bình thường. Ông đã truyền đạt lại ý tưởng của mình với tư cách của một cố vấn viên và giảng viên đại học, đây là cách ông đền đáp công ơn chỉ bảo của những kiến trúc sư đã rèn giũa cho mình.

Lịch trình công tác dày đặc của Shigeru Ban là do ông muốn đến tận nơi giám định công trình thay vì chỉ cử nhân viên đi. Ông nghĩ việc mở rộng văn phòng đã sẵn có hơn 60 người sẽ ảnh hưởng đến việc quán xuyến tiến độ. “Kiếm tiền rất quan trọng nhưng công trình tôi làm cũng phải thật ý nghĩa”, đó là quan điểm của vị kiến trúc sư.


Biên tập: An Nguyễn

Đánh giá

6528 thích
Upvote Downvote

Total votes: 2

Upvotes: 2

Upvotes percentage: 100.000000%

Downvotes: 0

Downvotes percentage: 0.000000%

Loading Facebook Comments ...

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Kiến trúc sư Shigeru Ban với những ngôi nhà giấy bền vững

đăng nhập

Thông qua tài khoản Mạng xã hội

Chưa có tài khoản?
đăng ký

Khởi tạo mật khẩu

Quay về
đăng nhập

đăng ký

Điền thông tin và bấm nút "Đăng ký"

Quay về
đăng nhập

Xin chào!

hoặc

Đăng nhập

Quên mật khẩu?

Chưa có tài khoản? Đăng ký

Đóng
của

    Đang xử lý file...