NGƯỜI H’MÔNG LÀM NHÀ TRÌNH TƯỜNG

Vùng núi cao nơi dân tộc Mông, Hà Giang sinh sống đã có nhiều ảnh hưởng sâu sắc đến kiến trúc nhà ở của dân tộc này. Người Mông dù dựng nhà to hay nhỏ đều theo mẫu nhà ba gian chính với hai cửa, một chính, một phụ và phải có hai cửa sổ trở lên. Phía ngoài còn có các công trình khác như chuồng gia súc, bể nước, cổng và hàng rào đá tuỳ theo địa thế khu vực dựng nhà.

Nhà trình tường của người Hà Nhì (Y Tý, Bát Xát, Lào Cai)

Trong 3 gian nhà chính, gian bên trái dùng để đặt bếp lò và chỗ ngủ của chủ nhà. Gian bên phải đặt bếp sưởi và giường khách. Gian giữa rộng hơn để đặt bàn thờ tổ tiên và là nơi tiếp khách, ăn uống của gia đình. Hai chái phụ hai bên đặt cối xay ngô, giã gạo…

Nhà bao giờ cũng có sàn gác để cất giữ đồ đạc, lương thực. Ngoài ra, sàn gác còn có thể làm nơi ngủ khi nhà đông khách.

Tường đất tại nhà trình tường (Phố Cáo, Đồng Văn, Hà Giang)

(Ảnh: Hiếu Trần)

Khi chọn đất làm nhà, người Mông lấy 3 hạt ngô rắc xuống khu đất đã chọn rồi úp bát hoặc chậu gỗ lên trên, sau đó thắp 3 nén hương khấn thần đất, đốt 3 tờ giấy bản xin thổ công thổ địa cho gia chủ làm nhà.

Sáng hôm sau hoặc sau 3 ngày, chủ nhà quay lại xem số hạt ngô đặt dưới đất, nếu thấy vẫn còn nguyên thì coi như đất ở nơi đó tốt, làm nhà được. Còn ngược lại, nếu như bị mối, kiến ăn hết nghĩa là đất ở đó xấu không làm nhà được, phải tìm địa điểm khác.

Mới nghe thì cứ ngỡ là mê tín, nhưng phân tích sâu thì lại rất hợp lý về mặt khoa học. Nhà trình tường được làm bằng đất nên những loại đất có kiến, mối, côn trùng làm tổ sẵn thường không phù hợp, dễ làm hỏng tường vách, cột kèo.

Đổ đất lên tường trước khi trình

(Ảnh: Xuân Đôn)

Sau khi chọn được đất tốt người ta tiến hành san nền, kê móng, trình tường nhà. Công việc trình tường được làm khá công phu. Trong quá trình trình tường, người lạ không được đến, nhất là phụ nữ. Khi trình tường người ta đổ đất vào khuôn gỗ và dùng những chiếc vồ nện chặt đất. Đất dùng để trình tường được loại bỏ sạch rễ cây, đá to, cỏ rác, cứ như thế khuôn nọ nối tiếp khuôn kia cho đến khi ngôi nhà hoàn thành. Tường đất tốt là mịn, mát, màu vàng tươi, để khô không nứt nẻ. Trên vùng Công viên địa chất vẫn còn những ngôi nhà có bức tường dày đến 80-100cm được dựng từ hàng trăm năm nay.

Nện đất làm tường

(Ảnh: Xuân Đôn)

Trình tường xong, chủ nhà vào rừng chọn cây cột cái (đòn nóc - đòn dông) đem về, không đặt xuống đất mà đưa lên nóc ngay. Họ coi cây cột cái là cột chủ đạo trong nhà thể hiện sự ngay thẳng cứng cáp vững vàng của chủ nhà, nên cây cột phải là cây khoẻ, thẳng, lành lặn, không sâu, thối hay cụt ngọn.

Cột kèo dựng xong, lợp mái bằng ngói địa phương - ngói máng. Ngói máng, ngoài bền, dễ thoát khói, hợp với điều kiện thời tiết còn là phương tiện để thu giữ nước ăn từ mưa phùn, sương muối trong mùa khô hạn.

Cửa chính vào nhà

(Ảnh: Hiếu Trần)

Cửa chính nhà cũng phải tìm gỗ tốt để làm, thường là thông đá, nếu là tre nứa thì phải là thân trúc hoặc mai già. Cửa bao giờ cũng mở vào trong chứ không mở ra ngoài và không sử dụng bản lề, then chốt bằng sắt mà hoàn toàn bằng gỗ. Bởi người Mông coi cửa mở ra đóng vào là lòng bụng con người, trong khi đó bản lề sắt thép là những vật cứng được ví như dao kiếm. Ngoài cửa chính, nhà của người Mông còn có cửa phụ, là lối để đưa đồ dùng cho người chết vào nhà lúc tang ma. Chỉ khi đưa ra nghĩa địa mới đi qua cửa chính. Các cửa nhà luôn thấp tránh gió, dưới có bậu cửa, trên dán giấy màu xua đuổi ma quỷ, bệnh tật. Khách lạ nên cúi đầu đi vào và tuyệt đối chỉ bước qua, không dẵm lên bậu cửa để thể hiện sự tôn trọng.



(Ảnh: Hiếu Trần)

Một xóm nhà trình tường tại Y Tý (Lào Cai)

Cùng với việc làm nhà mới là làm chuồng gia súc. Chuồng gia súc được làm chếch với cửa chính, tuỳ thuộc vào hướng gió. Để làm chuồng gia súc, người ta cũng phải xem tuổi gia chủ, tính ngày tháng rồi mới làm. Người Mông rất yêu quý gia súc, có khi còn làm chuồng gia súc tốt hơn làm nhà ở. Khi làm chuồng gia súc đều thắp hương cúng ma chuồng, ma trại phù hộ cho gia súc hay ăn chóng lớn, dễ nuôi.

Xong xuôi tất cả dựng cổng gỗ và xếp rào đá, vào mùa nông nhàn, người dân thường dành thời gian xếp những dãy rào đá uốn lượn dọc theo sườn núi, bao quanh ngôi nhà, trông vừa bình dị vừa êm đềm.

Một gia đình sống tại Phố Cáo (Hà Giang)

(Ảnh: Hiếu Trần)

Làm nhà được coi là một việc hệ trọng trong đời người Mông, do vậy ngày về nhà mới là ngày đại sự của gia chủ. Ngày hôm ấy, người ta tổ chức ăn uống vui vẻ, chúc nhau mọi sự tốt lành. Hôm đó cũng là ngày lập bàn thờ, thường thầy cúng sẽ giết gà sống, vẩy máu và đính vài sợi lông cổ lên những tờ giấy bản, xem ngày, định giờ và đưa bàn thờ vào.

Trải qua bao đời, sinh sống bên những sườn núi cao, những ngôi nhà trình tường của người Mông vẫn giữ nguyên vẻ đẹp cổ xưa, luôn hấp dẫn du khách đến và tìm hiểu phong tục tập quán của một dân tộc vùng cao trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Ngôi nhà của người Mông thân thiện với môi trường từ tận ý tưởng đến từng thớ đất trình tường.

Căn nhà trình tường, khi sử dụng thì ấm áp về mùa đông, mát mẻ về mùa hè, tận dụng nước về mùa khô, vật liệu hoàn toàn từ tự nhiên; khi bỏ đi chỉ cần dỡ ngói, để hoang vài ba năm, tất cả lại về nguyên với đất mẹ, không gây ô nhiễm.

Nếu bạn có công trình, bài viết hoặc tài liệu muốn chia sẻ. Viết bài ngay!

Loading Facebook Comments ...

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

NGƯỜI H’MÔNG LÀM NHÀ TRÌNH TƯỜNG

đăng nhập

Thông qua tài khoản Mạng xã hội

Chưa có tài khoản?
đăng ký

Khởi tạo mật khẩu

Quay về
đăng nhập

đăng ký

Điền thông tin và bấm nút "Đăng ký"

Captcha!
Quay về
đăng nhập

Xin chào!

hoặc

Đăng nhập

Quên mật khẩu?

Chưa có tài khoản? Đăng ký

Đóng
của

Đang xử lý file...