Thomas Heatherwick nói về Zeitz MOCAA
Ảnh: Iwan Baan

Bảo tàng Nghệ thuật Đương đại Zeitz (Zeitz MOCAA) ở Châu Phi, do Thomas Heatherwick thiết kế hiện là viện văn hóa – nghệ thuật lớn nhất Nam Phi, được tân trang từ một kho thóc có từ những năm 20 với diện tích nằm trong một hệ vòm cao 10 tầng nhà, những ống bê tông đục lỗ tạo thành kết cấu chính cho công trình.

Theo lời Heatherwick, kiểu dáng đặc biệt này là lời giải cho nỗi lo thiếu khách viếng thăm Zeitz MOCAA, bởi người dân Cape Town thường không có thói quen tới bảo tàng. “Phần lớn họ chỉ chụp ảnh bên ngoài làm bằng chứng mình đã đến đây, thế nên việc tạo ra một không gian kích thích sự tò mò và lôi cuốn khách bước vào trong khám phá là thử thách thú vị cho chúng tôi”, anh nói thêm.

Ảnh: Iwan Baan

Công trình 93 tuổi tạc lạc trên cảng Cape Town, tạo thành một phần quận Victoria & Albert Waterfront. Đây từng là tòa nhà cao nhất vùng Hạ Sahara ở Châu Phi và điểm giao dịch công thương quốc tế trong hơn 80 năm.

Mặc dù gặp những thử thách liên quan đến không gian tổ ong bên trong, vốn được dùng để lưu trữ lượng thóc vô cùng lớn. Heatherwick cho rằng việc phá dỡ tòa nhà sẽ là sự thất lễ với lịch sử.

“Chúng tôi đã quen tạo ra những công trình mang nét đặc thù riêng, dù đó là nhà hát Opera, Gherkin hoặc Shard. Chúng mang đặc điểm nhận dạng rất rõ rệt. Ở công trình này ta cũng có thể nhận thấy ngay bản sắc độc đáo ấy.”

“Công trình này được xây vào thời kỳ người da đen đang bị đàn áp nên hoàn toàn có thể biện hộ cho việc phá bỏ nó. Nhưng điều đó cũng có thể phản biện lại bằng cách coi đây như một cột mốc lịch sử. Từ trên mái trông ra đảo Robben, nơi Nelson Mandela từng bị cầm tù. Có rất nhiều giá trị tinh thần gửi gắm trong những khối bê tông ấy.”

Ảnh: Iwan Baan

Nhà thiết kế đến từ London cho hay quá trình thiết kế không gian ống xoay quanh chủ đề khảo cổ học. “Chúng tôi thấy rằng mình cần tạo ra một công trình khó nắm bắt bằng mắt thường. Vai trò ấy giống như giải tỏa hơn là xây dựng, nhưng chúng tôi làm thế với sự tự tin và tràn trề năng lượng, chứ không phải coi công trình như một điện thờ.”

Ảnh: Iwan Baan

Dưới đây là toàn bộ nội dung phỏng vấn Thomas Heatherwick:

Amy Frearson: Anh có thể bắt đầu bằng việc nói về dự án này không?

Thomas Heatherwick: Công trình được thực hiện sau khi chế độ Apartheid kết thúc và phương pháp lưu trữ thóc gạo kiểu công nghiệp được ứng dụng. Tòa nhà này được xây từ những ống bê tông khổng lồ, sau đó đột nhiên bị bỏ hoang ở quận cảng Victoria & Alfred Waterfront, Cape Town.

Trong những năm sau đó, bến tàu đã dần được tân trang và phát triển, dấu chấm hỏi đặt ra cho công trình đặc biệt này trở nên cấp thiết hơn khi các khu văn phòng và nhà ở ngày một dựng lên quanh nó nhiều hơn.

Sáu năm trước chúng tôi được yêu cầu nghiên cứu những phương án khả thi để giải quyết vấn đề này. Tôi cảm thấy yếu tố lịch sử hiện hữu nhưng chưa biết phải làm gì với nó khi ấy. Vậy nên chúng tôi bắt đầu khai thác các công năng khả dụng và cách đưa chúng vào cảnh quan công cộng của Victoria & Alfred Waterfront – điểm đi bộ đông đúc nhất Châu Phi.

Nghệ thuật đương đại phát triển rất rộng rãi trên mọi thành phố lơn ở Châu Âu, Châu Á và Bắc Mỹ. Các bảo tàng như Tate Modern và Guggenheim Bilbao chiếm được nhiều ưu ái từ công chúng. Tuy nhiên lục địa Phi Châu, với kích cỡ bằng cả Châu Âu và Bắc Mỹ cộng lại thì vẫn chưa có cơ sở hàn lâm nào. Thế là các điều kiện trở nên thuận lợi, người dân mong muốn tạo ra một công trình có ý nghĩa, còn chúng tôi thì có công trình đang đi tìm mục đích.

Amy Frearson: Tiền vốn đến từ đâu?

Thomas Heatherwick: Một người tên David Green phụ trách khu cảng, Green có tư duy cấp tiến và sẵn sàng chi trả cho một trung tâm văn hóa – nghệ thuật. Đó không phải tiền vốn do nhà nước cung cấp trên cơ sử từ thiện như Mỹ hay Anh Quốc thường làm. Vậy là những người chịu trách nhiệm về khu cảng đã đảm nhiệm trọng trách “mở rộng bộ mặt thành phố hơn là chỉ xây thêm cửa hàng.”

Vậy là bỗng chốc chúng tôi đã bắt tay xây dựng bảo tàng nghệ thuật đương đại đầu tiên ở Châu Phi. Nhiều nghệ sĩ tài năng trước đó chưa có nơi trưng bày tác phẩm của mình. Đa số họ đã gửi chúng đi nhiều nơi trên thế giới, hoặc chuyển đến quốc gia khác.

Kinh phí đầu tư so với tiêu chuẩn quốc tế chỉ rất nhỏ, hơn 30 triệu bảng Anh,  nhưng đối với vùng Châu Phi thì có sức ảnh hưởng vô cùng. Thế nên chúng tôi rất tập trung vào công việc, cố tìm ra hướng phát triển tối ưu nhất có thể.

Amy Frearson: Anh có thể giải thích ý tưởng thiết kế không?

Thomas Heatherwick: Chúng tôi đã rất lo lắng trong việc thu hút khách tham quan, làm thế nào để họ vượt qua tư duy mơ hồ về khái niệm bảo tàng nghệ thuật.

Chúng tôi đã có thể phá dỡ công trình này và làm một chiếc phi thuyền thật hoàng tráng. Nhưng người ở đây không có thói quen tới bảo tàng, số khác thì chỉ đánh dấu bằng những bức ảnh chụp từ bên ngoài. Vậy là người phụ trách Mark Coetzee đã hỏi chúng tôi: “Làm thế nào để khiến người ta bước vào trong?”

Tại studio, chúng tôi vô cùng quan tâm tới sự tương tác của công chúng, nhiệm vụ thu hút khách tham quan là ưu tiên hàng đầu, sau đó sự hiếu kỳ sẽ làm nốt phần việc. Một khi đã vào bên trong, không gian triển lãm ắt sẽ mời gọi mọi người.

Chúng tôi đã quen tạo ra những công trình mang nét đặc thù riêng, dù đó là nhà hát Opera, Gherkin hoặc Shard. Chúng mang đặc điểm nhận dạng rất rõ rệt. Ở công trình này ta cũng có thể nhận thấy ngay bản sắc độc đáo ấy. Nó được xây vào thời kỳ người da đen đang bị đàn áp nên hoàn toàn có thể biện hộ cho việc phá bỏ. Nhưng điều đó cũng có thể phản biện lại bằng cách coi đây như một cột mốc lịch sử. Từ trên mái trông ra đảo Robben, nơi Nelson Mandela từng bị cầm tù. Có rất nhiều giá trị tinh thần gửi gắm trong những khối bê tông, nơi từng là công trình cao nhất Hạ Sahara trong vòng nửa thế kỷ.

Đây là một ví dụ ban đầu về phương pháp đúc bê tông theo khuôn. Bê tông được bỏ vào khuôn định hình trên mặt đất theo phương ngược lên trên, tạo thành các ngăn rỗ. Có hơn 100 chiếc ống với đủ mọi hình dáng: Vuông, tròn, chữ thập, hình chữ nhật để chứa tùy loại thóc. Không như một nhà máy điện ngừng hoạt động, không gian này không để chứa các tua-bin khổng lồ, nó chỉ là một tổ ong nhiều khoang.

Chúng tôi quan tâm đến việc thổi hồn vào công trình và liệu nó có đủ sức hút để khiến mọi người muốn khám phá triệt để bên trong, chạm đến cái hồn đó cho dù họ có hứng thú với nghệ thuật hay không.

Amy Frearson: Anh có thể nói thêm về phần trong của công trình không?

Thomas Heatherwick: Người phụ trách đã nêu rõ rằng những chiếc ống sẽ làm hỏng không gian trưng bày. Thử thách của chúng tôi là lưu giữ cái gốc của kết cấu ấy nhưng đồng thời vẫn cho nó công năng, làm thành một khu trưng bày hạng A. Nhiệm vụ của phòng tranh không chỉ là tô điểm cho Cape Town, mà còn thể hiện tiếng tăm ra với thế giới, vì vậy nó cần duy trì sự đơn giản nhất định.

Chúng tôi đơn thuần tạo ra những không gian đơn giản, chất lượng cao với thiết kế ánh sáng có đầu tư. Mục đích chính xoay quanh nơi trưng bày làm nền cho các tác phẩm lần đầu tiên được đặt ở một không gian với quy mô như thế này. Bảo tàng chỉ phục vụ một mục đích duy nhất là kết hợp chức năng của các phòng tranh hiện có ở Châu Phi nhằm quảng bá nghệ thuật.

Lần đầu đặt chân vào bên trong tổ ong, mọi người đã hoàn toàn bị lạc vì kết cấu mê cung rỗ của nó. Chúng tôi thấy rằng cần phải điều chỉnh lại không gian mà không được phạm đến hệ thống ống. Chúng đã được đẽo lại theo nhiều kiểu dáng, song nếu đặt những hình khối thuần nhất liền kề trên một mạng lưới hình học thì các yếu tố này có vẻ sẽ triệt tiêu lẫn nhau. Từ đó chúng tôi nhận ra phải cải tổ không gian dựa vào sự ngẫu nhiên khó suy đoán.

Có một chi tiết thú vị là chúng tôi đã kiếm được một chút ngô còn nằm lại trong kho, sau đó lấy những hạt ngô đó đem lên quét vi tính, phóng to cỡ 10 tầng nhà và cho ra được kết cấu phi thường như này đây.

Vai trò của chúng tôi mang tính giải tỏa hơn là xây dựng, nhưng chúng tôi làm thế với sự tự tin và tràn trề năng lượng, chứ không phải coi công trình như một điện thờ

Amy Frearson: Anh đã thay đổi phần mặt tiền như thế nào?

Thomas Heatherwick: Chúng tôi thêm vào những ô cửa sổ hình gối, tránh dùng mặt phẳng hai chiều đơn điệu, tạo cảm giác như công trình đang sống và hít thở. Có rất nhiều áp suất bên trong vì những hạt thóc cũng như chất lỏng, những chiếc ống hút áp suất thủy tĩnh từ chúng. Chúng tôi đã tái hiện sự lưu thông này qua lớp sơn bóng.

Bằng cách xếp kính ba chiều hình chiếc gối, chúng mang chức năng giống những quả bóng gương phản chiếu hình ảnh. Một mặt hướng sang núi Table, mặt khác thì chiếu lên đảo Robben, phần trên cùng thì phản chiếu mây giữa bầu trời.

Một công đoạn quan trọng nữa trong quá trình thực hiện dự án là nạo chất bẩn bên ngoài công trình, trả nó về dạng bê tông nguyên gốc. Bởi lẽ chất liệu này gợi cảm giác ấm áp như đá tạc, lấy từ núi Table gần đó, đây là loại bê tông với chất lượng khác hẳn bê tông thông thường. Chúng ta đã quá quen với ý niệm phủ chất liệu lên mọi thứ, việc trao đổi công thương toàn cầu khiến diện mạo những tòa nhà trông rất nhẵn và bóng, trong văn cảnh đó, vật liệu nói trên có dáng dấp nguyên sơ như gạch sống.

Amy Frearson: Có bao giờ anh thấy không thoải mái vì một người Anh như mình lại thiết kế công trình có liên quan đến di sản Châu Phi không?

Thomas Heatherwick: Studio thực hiện dự án trên khắp thế giới và chúng tôi cố gắng làm công trình thật mật thiết với địa điểm. Ở mỗi nơi chúng tôi lại tiếp cận theo góc độ khác, bất luận đâu đi nữa thì đam mê của chúng tôi vẫn là các công trình công cộng.

Bến cảng đã nhận được nhiều đề xuất đến từ người dân Châu Phi và Nam Phi. Tòa nhà chúng tôi làm phản ánh nhu cầu của họ, chính ý kiến của mọi người đã định hình kết quả cuối cùng.

Amy Frearson: Phân chia giai cấp ở Cape Town có ảnh hưởng đến phương pháp tiếp cận của anh không?

Thomas Heatherwick: Đối với tôi đây là một dự án thú vị, bởi vì nó sẽ trưng bày những tác phẩm đến từ một lục địa chưa từng có cơ hội thể hiện mình. Đó là sự khởi đầu, không phải kết thúc, nền tảng này sẽ phát triển trong nhiều năm và gặt hái kết quả. Vai trò của chúng tôi là xây dựng nền tảng ấy, nhưng lại không quyết định nội dung của nó. Đây là một công trình bền vững có khả năng thay đổi theo thời gian, trong giai đoạn mà nền tảng nuôi dưỡng nó  cùng hệ sinh thái vẫn đang tiếp tục phát triển.


Biên tập: An Nguyễn

Đánh giá

0 thích
Upvote Downvote

Total votes: 4

Upvotes: 2

Upvotes percentage: 50.000000%

Downvotes: 2

Downvotes percentage: 50.000000%

Loading Facebook Comments ...

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Thomas Heatherwick nói về Zeitz MOCAA

đăng nhập

Thông qua tài khoản Mạng xã hội

Chưa có tài khoản?
đăng ký

Khởi tạo mật khẩu

Quay về
đăng nhập

đăng ký

Điền thông tin và bấm nút "Đăng ký"

Quay về
đăng nhập

Xin chào!

hoặc

Đăng nhập

Quên mật khẩu?

Chưa có tài khoản? Đăng ký

Đóng
của

    Đang xử lý file...