Chỉ trích Santiago Calatrava?

Dư luận thường chỉ trích Santiago Calatrava. Nhưng liệu đó có phải một sự hiểu lầm? Hiếm khi nghe thấy những lời nói tiêu cực hướng đến một kiến trúc sư nổi tiếng trong giới, nhưng đó lại là một chuyện bình thường khi nhắc tới Santiago Calatrava.

Kiến trúc sư người Tây Ban Nha nổi tiếng với những công trình tao nhã như cây cầu Alamillo ở Seville, một tuyệt phẩm nghệ thuật trong lĩnh vực xây dựng. Nhưng bên cạnh đó, ông cũng bị gắn liền với các công trình đắt đỏ, trễ kế hoạch, chất lượng kém như cây cầu trơn trượt ở Bilbao, nhà hát ở Valencia dễ bị ngập lụt hoặc những cây cầu quá ngân sách ở Hà Lan. Thậm chí còn có một trang báo đã viết: “Calatrava đang vắt kiệt chúng ta.”

Kiến trúc sư Santiago Calatrava

Trong một cuộc phỏng vấn với kiến trúc sư Calatrava, tác giả đã hỏi tại sao ông gặp phải nhiều chỉ trích từ dư luận như vậy, kiến trúc sư trả lời: “Chúng ta phải chịu khổ. Có quá nhiều sự tiêu cực trong cuộc sống thường nhật. Khi ai đó muốn gì tốt hơn cho xã hội thì họ sẽ chịu đựng nhiều.”

Vào đầu năm 2012, tác giả có cơ hội đến thăm lễ khánh thành cây cầu Margaret Hunt Hill ở Dallas, Mỹ. Đứng dưới những vòm thép trắng và những đoạn cáp lớn trải ra hai phía, thưởng thức một ly margarita, chìm trong khung cảnh và những chi tiết kiến trúc đầy mê hoặc. Người viết mới chợt hiểu về ý nghĩa kiến trúc của Calatrava – kiến trúc sư luôn hướng nghề của mình đến một hình thức nghệ thuật. Cây cầu đã điểm một vẻ đẹp rõ rệt giữa lòng thành phố có phần khá đơn điệu.

Cầu Margaret Hunt Hill. Ảnh: Alan Karchmer

Cây cầu cũng từng là một chủ đề gây tranh cãi. Dallas Morning News từng công bố ngân sách chính thức của cây cầu là 117 triệu đô, vượt 65 triệu so với ngân sách thực. Khoản dư chủ yếu liên quan đến tiền mua đất, trong khi thiết kế phí 6.3 triệu đô của Calatrava được cho là quá cao. Tiền thiết kế và xây dựng các dốc lên cầu chiếm nhiều nhất, và nhiều người thấy sự đầu tư này là quá nhiều so với cần thiết.

Tương tự, bến trung chuyển của Trung tâm Thương mại Thế giới đã từng bị đội gấp đôi ngân sách từ 2 lên 4 tỉ đô, khiến cộng đồng cảm thấy nghi ngờ vào năng lực của kiến trúc sư. Nhưng khi đi qua công trình, tác giả thấy kiến trúc thật đẹp và bất ngờ trước những gì Calatrava đã làm. Đó là một vẻ đẹp mà không phải toàn bộ phần nào của Trung tâm Thương mại Thế giới cũng có được.

Ngôi nhà nằm trên đại lộ Park là nơi Calatrava sinh sống, đồng thời cũng ngay cạnh nơi làm việc của ông. Một ngôi nhà đầy tính thẩm mỹ với sàn đá cẩm thạch, những bức họa, điêu khắc, bình hoa và đèn treo trang trí khắp nơi theo tỉ lệ con người đều do chính kiến trúc sư sắp đặt. Ông sống và làm việc trong một vũ trụ sáng tạo bởi chính mình.

Vấn đề xoay quanh Calatrava có lẽ không phải nằm ở ngân sách mà do bản chất cách làm việc của ông. Khi được hỏi về bến trung chuyển của Trung tâm Thương mại Thế giới, ông đã trình bày kinh nghiệm làm những bến tàu, đồng thời giải thích về sự phức tạp trong hạ tầng, kết cấu của những công trình cùng loại, lý giải cho thời gian thường kéo dài khoảng 10 năm để hoàn thành xây dựng.

Bến trung chuyển Trung tâm Thương mại Thế giới.

Calatrava cũng bị chỉ trích về nhiều điều khác, trong đó có sự từ chối thỏa hiệp yếu tố thẩm mỹ vì công năng thiết thực hơn. Có thể thấy ở hệ thống thông hơi cho nhà ga của trung tâm nói trên, nằm kế 3 công trình của quần thể, kiến trúc sư Calatrava không coi rằng thiết kế của ông phải phụ thuộc vào công trình chính, thay vào đó sẽ mang chức năng bổ trợ.

Ông biện luận cho quan điểm của mình: “Trạm trung chuyển này là một hình thức thúc đẩy tiến trình xây dựng của tất cả các tháp thương mại trong quần thể. Ban quản lý đã cho xây dựng xong cơ sở thiết bị dưới lòng đất trước khi các trạm, bến được triển khai.” Như vậy công trình của ông sẽ không bị phụ thuộc toàn bộ.

Về việc ngân sách công trình bị tăng gấp đôi, thay vì dồn trách nhiệm cho nhà thầu hay hoàn cảnh, Calatrava đã chỉ ra những vấn đề ngân sách vốn đã xuất hiện nhiều ở các công trình lớn. Không chỉ riêng ga tàu, các công trình thuộc khu tưởng niệm của Trung tâm Thương mại đều đứng trước tình hình tương tự.

Hơn nữa, Calatrava đã nói đúng khi ông cho rằng những kiến trúc sư tham gia cũng có mang một phần trách nhiệm: Một trung tâm thương mại đã từ 1.3 tỉ đô chi phí lên 3.8 tỉ đô la, gần 3 lần mức phí so với dự kiến ban đầu. Bảo tàng tưởng niệm cũng từ 340 triệu lên 700 triệu đô. Có một điều lạ lùng là không ai đề cập đến những kiến trúc sư có liên quan như SOM, Snohetta, Gary Handel hay thậm chí là Daniel Libeskind theo cách gay gắt như Calatrava thường chịu.

Vấn đề của Calatrava có thể nằm ở con người ông hơn là chi phí tiền bạc. Ông là một kiến trúc sư nổi tiếng về sáng tạo hình khối, không phải công năng. Ngày nay, những yếu tố hiệu năng của một công trình là biểu tượng mỗi khi nhắc đến điều quan trọng nhất trong kiến trúc. Nhiều kiến trúc sư dựa vào công nghệ vi tính để thiết kế nghiêng về công năng hơn diện mạo. Trong thời buổi hiện đại, những gì liên quan đến thẩm mỹ, hình thức thường bị nghi ngờ nhiều hơn, kiến trúc sư như Frank Gehry cũng từng có lúc chứng kiến thời cuộc đi ngược với ông.

Calatrava là một người trọng thẩm mỹ hiếm thấy, khi được hỏi về kiến trúc của ga trung chuyến với những rãnh nhọn và sảnh dài sáng đèn, ông đã đưa tác giả vào phòng làm việc nơi đặt bức điêu khắc mang tên “Mẹ và Con”. Đó là hai đường cong trừu tượng đan vào nhau, hình ảnh đã cho ông ý tưởng phát triển nên kết cấu thép của nhà ga. Hàng trăm phác thảo công trình liên quan đến cảm hứng gốc là bức điêu khắc đã được kiến trúc sư tặng cho những khách hàng. Quá trình làm việc của ông mang đậm chất cá nhân, cổ điển trong một xã hội số hóa, theo hệ thống. Khi đứng trước các sinh viên Yale, ông thường vẽ để giải thích quan điểm của mình. Vẽ là cách làm của riêng ông. Và minh chứng cho khả năng của ông không như những lời lẽ gay gắt của dư luận là những khách hàng thân thiết.

Các mô hình của Calatrava rất chú trọng hình khối.

Trước những điều tiếng xoay quanh tổ hợp Trung tâm Thương mại, Calatrava vẫn đã thu hút được một nhà đầu tư mới: Nhà thờ Thánh Nicholas, một công trình cũng bị hư hại vì sự kiện 11.09. Ông chia sẻ rằng đã đến Thánh đường Hagia Sophia ở Istanbul để nghiên cứu và lấy cảm hứng, sau đó cho tác giả xem bức hình Đức Mẹ Mary ngồi trên ngai cùng Chúa Hài đồng. Có thể thấy ông đã vẽ ra nhiều phong cách kiến trúc chỉ dựa trên một hình ảnh ấn tượng, tạo thành một mái vòm đối xứng. Có lẽ đó là một trong những công trình cân đối nhất mà ông từng thực hiện.

Theo Karrie Jacobs

Đóng
Đóng

Đăng nhập

Đóng

Giỏ hàng (0)

Giỏ hàng đang trống Chưa có sản phẩm nào.