Cửa sổ trong tâm niệm của Hiroshi Nakamura

Bài viết được thực hiện sau buổi trò chuyện với Hiroshi Nakamura – một kiến trúc sư Nhật Bản nổi tiếng với những công trình gợi cảm sâu sắc. Trong đó anh đã chia sẻ về những suy nghĩ liên quan đến sức hút và vai trò của cửa sổ trong kiến trúc cũng như các cách khả dĩ nhằm cải thiện thiết kế.

Điều chỉnh tương tác con người là một yếu tố mà tôi luôn cân nhắc trong các thiết kế, tôi tập trung vào hành vi của họ để làm giàu những cảm quan trong không gian kiến trúc, đặc biệt là những gì xoay quanh cửa sổ bởi con người có xu hướng bị thu hút bởi chúng. Tôi thường thiết kế những tương tác dựa trên giá trị mà cấu kiện này đem lại.

Kiến trúc sư Hiroshi Nakamura

Khuôn viên Nghĩa trang bên Hồ Sayama là một công trình có hình giống một chiếc ô lớn với dãy cửa sổ bao quanh phần chu vi. Mái hắt nằm ở độ cao 1.35m, che tầm nhìn với những người đứng bên trong. Khi mới bước vào, khách tham quan sẽ cảm thấy một không gian khép kín đối lập với cảnh quan bên ngoài. Khi lên dần đến sân thượng sẽ có những băng ghế thu hút người ngồi lại gần bên cửa sổ để trông ra bên ngoài, chiêm nghiệm nhiều điều về tự nhiên và ký ức. Chuỗi tương tác nói trên được thiết kế xoay quanh yếu tố trung tâm là cửa sổ.

Nhà nguyện Nghĩa trang Sayama.

Khi thiết kế sự tương tác, tôi hay nghĩ về công năng và những hoạt động liên quan đến nó. Hiện tại tôi cũng đang thiết kế một nhà nguyện ở nghĩa trang bên hồ Sayama với điểm nhấn là việc cầu nguyện. Tôi tin rằng sự tưởng nhớ những người đã khuất tại nghĩa trang này nên được cảm nhận chung qua một hình ảnh biểu tượng. Và tôi đã chọn hình ảnh hai bàn tay chắp lại khi cầu nguyện làm biểu tượng đó. Tôi cũng có ý tưởng trồng cây trên khu đất để tạo cảm giác cho mọi người như được vây lấy bởi khu rừng, phần tường nhà nguyện được làm nghiêng theo phong cách Gassho-zukuri (bàn tay cầu nguyện) để tránh va vào những nhánh cây. Tôi đã dùng phương pháp Gassho-zukuri theo hình khối 3 chiều để tạo nên một kết cấu hiện đại, vững chắc trước địa chấn. Không gian này sẽ nhìn ra khu rừng và có diện mạo giống như được tạo ra từ những kẽ hở giữa hai bàn tay đang cầu nguyện, mang một tinh thần độc đáo đầy tính duy tâm.

Nhà nguyện Nghĩa trang Sayama

Tôi thấy rằng vai trò của cửa sổ là liên kết không gian bên ngoài với bên trong. Với công trình “Chim ca, Mộc vũ” ở Tokyo, tôi đã thiết kế phần kiến trúc rất gần với cây cối. Tôi đã đo 3 chiều những cành cây dày ít nhất 10cm, tạo hình trên máy tính và tính toán sự chuyển động trước sức gió để tạo ra công trình hài hòa với tự nhiên nhất. Tôi tin rằng cách làm mới này – tạo sự gần gũi với cây cối, thiên nhiên thay vì cắt bỏ chúng, là điều mà mọi người cần hướng đến ở hiện tại và tương lai. Tôi mong muốn đem con người, kiến trúc và tự nhiên đến gần nhau hơn trong cuộc sống thường nhật. Đó là lúc mà vai trò của cửa sổ được thể hiện rõ nhất.

Với Bảo tàng Roku, tôi đã nắm rõ bài trí cây cối quanh khuôn viên từ lúc đang thiết kế, vì vậy mà tôi đã làm những ô cửa sổ ở các cạnh tòa nhà đối diện với những cây có cành thấp. Còn lại là những ô cửa lớn, khoét sâu có thể dùng làm bàn hay nơi ngồi nghỉ. Điểm nhấn đó khiến mọi người tương tác nhiều hơn với kiến trúc, không gian và cửa sổ, ngắm nhìn cây xanh xung quanh. Những ô cửa sổ này là nơi mọi người có thể cảm thấy sự hiện diện của thiên nhiên.

Nhà SH. Ảnh: Daici Ano

Kích thước những ngưỡng cửa sổ là yếu tố quan trọng trong việc quyết định công năng của chúng. Tôi cũng thiết kế cửa ở những nơi mọi người dễ tiếp cận, chủ đích tạo một mối gần gũi giữa kiến trúc và thiên nhiên. Từ quan điểm này, tôi thấy rằng tay nắm cửa ra vào như tượng trưng cho một sự kết nối của con người và kiến trúc. Đó là khoảnh khắc tương tác qua một hành động mở cửa và bước vào bên trong, tôi cũng rất để ý đến loại vật liệu dùng làm tay nắm cửa sổ.

Chỉ thiết kế cửa sổ cũng không đủ. Sự chiếu sáng và phản chiếu trong một căn phòng cũng là đặc điểm quan trọng khiến ô cửa có sức hút hơn và tạo nhiều điều kiện tương tác quanh đó.

Một yếu tố nữa mà tôi tin rằng cần được chú ý hơn trong khi thiết kế cửa sổ là gió. Kiến trúc sư cần chú ý hơn tới việc đem vi khí hậu trong lành vào trong công trình thay vì kiểm soát nhân tạo qua điều hòa không khí. Tôi rất trân quý những hiện tượng mà ta chỉ có thể cảm nhận chứ không phải hình ảnh được chụp lại. Một ví dụ là Nhà Kính ở Hiroshima, công trình có một cửa sổ bên hông nhà đối diện với mặt phố, nhưng chỉ có ánh sáng đi vào bên trong nhà chứ không có tiếng ồn từ bên ngoài. Ở trong nhà có một khu vườn và một cửa sổ khác nằm sâu trong có chức năng như một vách ngăn chia hai không gian nội thất và ngoại thất. Trước cửa sổ này tôi có thiết kế một hồ nước, và đằng sau đó là phòng ăn/gian sinh hoạt và một khu vườn khác. Hồ nước giúp làm mát không khí bên ngoài và tạo một bầu không khí dễ chịu từ sự khác biệt giữa hai khu vườn. Những tấm rèm treo khiến mọi người cảm nhận được sự hiện diện của gió bằng thị giác. Với tôi chúng giống như những chiếc chuông gió thường thấy ở những ngôi nhà Nhật Bản truyền thống.

Tôi đã thiết kế môi trường ngoài cửa sổ khá chi tiết nhờ vào sự cân nhắc các yếu tố điều tiết nhiệt lượng, cách giữ khí mát, cách thải khí nóng.

Tôi từng viết một cuốn sách có tên Koisuru Kenchiku (Kiến trúc dễ thương). Loại hình kiến trúc tôi hướng đến nhằm tạo ra một sự thấu cảm từ người dùng với công trình, đó cũng là lý do để tựa sách được xuất bản. Ở một số trường hợp tôi thấy thiết kế sự thấu cảm cũng như tạo ra cách liên lạc. Tôi đạt được điều này nhờ việc trân quý mọi giá trị trong sự tương tác của con người với kiến trúc, cố gắng tạo nhiều cơ hội để người dùng có thể cảm nhận trực quan với việc ngồi, chạm, dựa vào các bộ phận công trình.

Tiếp theo là tôi cố giữ hoặc thu hút con người vào bên trong kiến trúc, điều này có nghĩa là tạo ra những bất ngờ thay đổi theo thời gian trong một không gian. Từ đó khách sẽ không thấy chán, họ có thể trải nghiệm nhiều thứ chỉ qua việc ngồi lặng lẽ bên cửa sổ khi thời gian trong ngày trôi đi, hành động là tiền đề cho sự thấu cảm kiến trúc.

Nhà SH. Ảnh: Daici Ano

Thiết kế Nhà SH, đặc biệt là phần thân nhà hình tròn giống như chiếc bụng trắng là tượng trưng cho thiết kế cửa sổ. Căn nhà có một giếng trời lớn để hút sáng từ bên trên, phần tường bên dưới nhô ra như những băng ghế, gợi cảm giác như đang ngồi trong một chiếc túi kangaroo hay trên lòng người mẹ. Hiệu ứng sáng liên tục thay đổi tùy vào thời điểm trong ngày. Tôi tin rằng những điều này trực tiếp thể hiện cho mối tương quan giữa không gian và các hiện tượng.

Cửa sổ góp phần khẳng định quan điểm của tôi và kiến trúc và bối cảnh xoay quanh một thiết kế. Cửa sổ là những khoảng hở dẫn vào môi trường, phòng có kiểm soát cùng với nhiều hoạt động ngẫu nhiên. Con người có xu hướng bị thu hút bởi cửa sổ – những điểm tiếp xúc chính.

Lanvin Boutique. Ảnh: Masumi Kawamura

Tôi có ấn tượng với cửa sổ thông qua dự án đầu tiên – cửa hàng Lanvin Boutique ở Ginza, công trình với một số lượng lớn cửa sổ với thiết kế tạo hình dựa trên nhiệt độ co giãn. Ánh sáng chiếu vào bên trong tạo thành những họa tiết xoáy đẹp mắt trên sàn nhà dựa trên vận động của mặt trời. Không chỉ tôi thấy bất ngờ với thiết kế này mà khách hàng cũng vô cùng thích thú. Cho dù kiến trúc sư có cân nhắc nhiều ra sao, kết quả thiết kế vẫn sẽ luôn có gì đó bất ngờ vượt xa khỏi dự kiến. Biết được điều này nên tôi có rất nhiều động lực khi làm các công trình sau.

Sự không kiểm soát hoàn toàn khi làm việc cũng là một đặc điểm thú vị ở các kiến trúc sư. Sự ngẫu nhiên của kết quả là một trong nhiều yếu tố khó đoán bên cạnh sự bất ngờ mà cửa sổ đem lại. Đó là lý do tôi luôn để ý đến cửa sổ trong mọi dự án.

Tôi thích thiết kế những loại cửa đơn giản hơn bất cứ thứ gì khác. Cửa sổ là để dành cho việc quan sát cảnh trí và liên kết không gian trong-ngoài, nếu quá cầu kỳ thì ô cửa sẽ truyền tải không đúng giá trị và không khiến con người thấy liên kết với không gian bên ngoài. Tôi ước gì có thể làm cửa sổ mà không có gioăng đỡ, như vậy thì trông đẹp mắt hơn.

Một khía cạnh khác mà tôi cũng quan tâm là vật liệu làm cửa sổ, nó gắn liền với cảm nhận kiến trúc của một người. Ví dụ như thay thế các cấu kiện nhôm bằng gỗ khi làm cửa. Kim loại là một vật liệu lý tưởng trong ngành công nghiệp, nhưng sự sắc lạnh đặc thù của kim loại không giống với mong muốn về những không gian gợi nhiều cảm quan cho con người ngày nay.

Cửa sổ là vật trung gian hoàn hảo cho nhiều yếu tố như âm thanh, gió, tương tác của mọi người. Tôi thấy đặc điểm này có nhiều tiềm năng để được khai thác theo nhiều cách cho tương lai.

Có nhiều loại cửa sổ mà tôi thích, nhưng ô cửa tôi thấy khi đến Marrakesh có lẽ là ấn tượng nhất. Ô cửa đó nằm trước một khoảng sân với chỗ tựa lưng, để đệm đối diện với nhau. Tuy có dính chút cát ở miền Trung Đông bên ngoài ô cửa nhưng bên trong thì rất sạch sẽ, không bám bụi. Tôi có thể cảm thấy sự hiện diện của tự nhiên rất rõ trong bối cảnh này. Ngoài mặt kính là những ván gỗ với họa tiết Hồi Giáo có khả năng điều tiết ánh nắng, đó thực sự là một ô cửa sổ để lại nhiều cảm xúc trong lòng tôi.

Nhìn chung, cửa sổ có một sức hút hất mạnh mẽ về thẩm mỹ và giá trị. Đó là yếu tố mà tôi luôn hướng đến trong mỗi không gian mình thiết kế.

Đóng
Đóng

Đăng nhập

Đóng

Giỏ hàng (0)

Giỏ hàng đang trống Chưa có sản phẩm nào.