Đằng sau kiến trúc của Zaha Hadid

Vào ngày 31.03.2016, kiến trúc sư Zaha Hadid đã qua đời ở tuổi 65. Bà sinh năm 1950 tại Baghdad và tham gia Hiệp hội Kiến trúc ở London vào năm 1972. Đến năm 1979, nữ kiến trúc sư đã thành lập văn phòng Zaha Hadid Architects và gây dựng tên tuổi toàn cầu, làm việc cùng văn phòng đối tác là Patrik Schumacher. Zaha Hadid Architects đã tận dụng nhiều công nghệ cải tiến để cho ra những công trình độc đáo nhất về hình dáng.

Dưới đây là tổng hợp toàn bộ nội dung phỏng vấn và bài chia sẻ gần như cuối cùng của bà trước khi qua đời.

Dongdaemun Design Plaza. Ảnh: Virgile Simon Pertrand

Điều gì đã khiến bà muốn học kiến trúc và trở thành kiến trúc sư, xuất thân và nền tảng giáo dục của bà đã giúp hình thành những quan điểm thiết kế ra sao? Bà từng nói Kazimir Malevich là một nguồn cảm hứng lớn trong công việc, vậy các lĩnh vực sáng tạo có ảnh hưởng như thế nào và ra sao đến phong cách kiến trúc của bà?

Zaha Hadid: Khi còn nhỏ tôi đã luôn muốn trở thành kiến trúc sư. Ký ức tôi nhớ nhất là khi 6 hay 7 tuổi, dì tôi có xây một ngôi nhà ở Mosul, miền bắc Iraq. Kiến trúc sư thiết kế căn nhà đó là người bạn thân với cha tôi, ông từng đến nhà tôi cùng những bản vẽ và mô hình. Tôi nhớ rằng từng thấy một mô hình trong phòng khách, nó đã gợi lên điều gì đó rất đặc biệt cho tôi.

zaha hadid interview dies aged 65 designboom

Từ những ngày đầu tiên học kiến trúc ở Hiệp hội, tôi đã luôn hứng thú với chủ đề phân mảnh và những ý tưởng mang tính trừu tượng, giải phóng, phân tích định nghĩa giải tỏa kết cấu lặp, gia công hàng loạt. Đầu tiên tôi tiếp xúc với nghệ thuật cấp tiến của Nga, cụ thể là tác phẩm của Kasimir Malevitch – ông là nguồn cảm hứng đầu tiên của tôi khi đề cập đến sự kết hợp giữa nghệ thuật và thiết kế. Malevitch khai thác nghệ thuật trừu tượng ở góc độ thúc đẩy công việc sáng tạo đến những mức đột phá.

Tác phẩm “Tektonik” của Malevich  tại nhà của Zaha. Ảnh: Davide Pizzigoni.

Ngày nay, quan hệ hợp tác giữa kiến trúc và các lĩnh vực sáng tạo đem đến cơ hội bày tỏ ý tưởng qua nhiều kiểu mô hình và phương tiện truyền thông. Chúng ta coi đó như sự phát triển tất yếu của ngành thiết kế. Đó là một quá trình hai chiều – ta áp dụng những nghiên cứu và thử nghiệm về kiến trúc vào các thiết kế này – nhưng ta cũng học được nhiều từ quá trình hợp tác với những người làm trong lĩnh vực khác. Một thiết kế tốt sẽ luôn tổng hợp tinh hoa của những ai đóng góp. Tất nhiên giờ có rất nhiều sự kết hợp mượt mà giữa nghệ thuật, kiến trúc và thời trang, điều quan trọng là khả năng phối hợp giữa các ngành, văn phòng.

zaha hadid interview dies aged 65 designboom
Trung tâm BMW. Ảnh: Hélène Binet.

Bà từng thiết kế từ chiếc ghế cho đến những tòa cao ốc. Bà có cách tiếp cận cụ thể nào để áp dụng cho toàn bộ công việc không? Các thiết kế thường mang hình khối, vật liệu và công nghệ mới, tầm quan trọng của những thành tựu tiến bộ trong việc giúp bà khai thác toàn bộ tiềm năng sáng tạo ra sao?

Về hình khối thì các công trình đều có sức hấp dẫn với tôi, mặc dù mỗi dự án có một quy mô khác nhau. Xuất phát điểm cho công trình hay một món đồ cũng đều nhanh như nhau, nhưng sự khác biệt lớn nằm ở quá trình, theo cách nào đó thì những dự án của tôi đều có sự liên kết tới nhau. Sự đa dạng trong kiến trúc xuất phát từ những trải nghiệm khác nhau. Tất cả phụ thuộc vào vị trí của con người trong công trình, giống như cách mà thời trang được áp dụng lên họ. 

Tháp Jockey Club. Ảnh: Doublespace

Quả thực, thiết kế ngày nay đã trở nên tham vọng hơn nhờ những tiềm năng của công nghệ cùng các ngành công nghiệp khác. Có một tương tác hai chiều giữa sự phát triển kỹ thuật số với các thiết kế quy mô ngày nay, những phương pháp gia công mới tiếp tục truyền cảm hứng sáng tạo cho con người. Kiến trúc và thiết kế hiện giờ phụ thuộc vào việc kết hợp đa ngành để phát triển hơn nữa. 

Galaxy Soho. Ảnh: Hufton + Crow

Hãy mô tả phong cách của bà như một người bạn sẽ nói.

Đỉnh cao của sự trang nhã, khai phá bản thân, nghiên cứu… có rất nhiều từ khóa mà chỉ một thì không nêu rõ được. Tôi từng tập trung cho một dự án căn hộ để xem có bao nhiêu biến thể có thể xuất phát từ trong một không gian, cùng các tham số. Tôi đã làm việc liên tục trong nhiều ngày và thấy rằng có đến 700 lựa chọn chỉ trong một căn hộ. Phương pháp làm việc này giúp tôi hình dung rõ về cách tổ chức không gian. Nó không vô tận nhưng rất là lớn.

Tưởng tượng nếu quy mô diện tích đó được nhân rộng lên, hay kích thước một thành phố. Đây là quá trình luyện tập như khi người nghệ sĩ trau dồi tay nghề của mình. Có những người đang sống theo một nguyên tắc, cùng một phương thức với logic giống nhau. Nhưng bên cạnh đó trong xã hội có những xuất phát điểm đa dạng khác, và đó là lý do những tham số rất nhiều và khó nắm bắt hết.

Bảo tàng Nghệ thuật MAXXI. Ảnh: Richard Bryant  

Bà có thể chia sẻ về tiến trình sự nghiệp của mình không? 

Có những việc làm vẫn tương đồng với những ngày đầu tiên của tôi như vẽ, làm phép phân tích, sau đó là quá trình phát triển ý tưởng. Giờ công việc của tôi đã “liền mạch” hơn theo đúng định nghĩa của kiến trúc. Tôi thấy đó là một sự đi lên chứ không phải thay đổi đơn thuần.

Bà tâm đắc với dự án nào nhất? 

“The Peak” – một câu lạc bộ giải trí ở Trung Quốc, bởi đó là một sự chuyển biến rất quan trọng với tôi. Các dự án khác đều có nét đặc biệt riêng của nó. Chẳng hạn như trung tâm BMW ở Leipzig và Trung tâm Khoa học Phaeno ở Wolfsburg. 

Bảo tàng Corones. Ảnh: Inexhibit 

Bà có khách hàng ưa thích nào không?

Thiết kế đồ dùng để ứng dụng thực tiễn vào xã hội rất thú vị. Hình khối của một sản phẩm là cái luôn hoàn thiện, nhưng với kiến trúc thì không. Tôi đã luôn hứng thú với việc kết hợp kiến trúc với những công năng mà xã hội yêu cầu. Mảng bệnh viện và nhà ở có rất nhiều tiềm năng sáng tạo và đầu tư. 

Bà có hay bàn việc với các nhà thiết kế, kiến trúc sư khác không?

Với đồng nghiệp ở văn phòng thì có. Tôi không thích nói quá nhiều về bản thân mình với những nhà thiết kế khác. Ý tưởng là điều nên chia sẻ với bạn bè.

Bà hay làm việc ở đâu?

Bất cứ đâu. Tôi không sử dụng máy tính. Tôi vẽ phác thảo rất nhanh, thường là hơn 100 bản trong một dự án.

zaha hadid interview dies aged 65 designboom
Trung tâm Heydar Aliyev. Ảnh: Hufton + Crow 

Thời điểm lý tưởng nhất trong ngày là gì?

Với tôi lúc đó từng là buổi tối muộn. Nếu tôi ở London thì có thể khác.

Bà thường nghe loại nhạc gì?

Nhạc cổ điển. 

Bà có đọc các tạp chí về thiết kế và kiến trúc không?

Chúng tôi có rất nhiều tạp chí như vậy ở văn phòng nhưng không hay đọc. 

Bà thường cập nhật tin tức ở đâu?

Tôi đọc trên báo. 

Bà có tránh mặc loại quần áo nào không?

Quần áo kiểu cũ hoặc phong cách nam tính như quần jean. Tôi thích nước hoa Issey Miyake và những bộ đầm đen.

Nhà thi đấu Thể thao Dưới nước. Ảnh: Luke Hayes

Bà có ngưỡng mộ kiến trúc sư hay nhà thiết kế nào của quá khứ không?

Có rất nhiều người tôi ngưỡng mộ như Erich Mendelsohn, Mies van der Rohe, Le Corbusier,…

Còn những người làm kiến trúc đương đại thì sao?

Có nhiều, nhưng tôi thấy họ quá chú trọng vào phương pháp đến mức giáo điều.

Trạm cứu hỏa Vitra. Ảnh: Christian Richters 

Bà có lời khuyên gì cho những người trẻ không?

Hãy làm việc thật tập trung và chăm chỉ, nhưng cũng cần phải biết đích đến là gì! Mục tiêu có thể thay đổi nhưng nó là thứ cần có.

Bà có trăn trở điều gì về tương lai không?

Có, đó là những giá trị bảo tồn ngày càng xuất hiện nhiều, điều này có thể không ảnh hưởng ngay đến kiến trúc nhưng sẽ có tác động tới xã hội. Thế giới đang ngày càng phân hóa, sự khác biệt giữa con người đang dần trở nên lớn hơn. Chúng ta cần hướng đến một xã hội cởi mở, tự do hơn.

Theo Philip  Stevens

Đóng
Đóng

Đăng nhập

Đóng

Giỏ hàng (0)

Giỏ hàng đang trống Chưa có sản phẩm nào.