Di sản Trung Quốc trong kiến trúc của Wang Shu

Wang Shu, kiến trúc sư sáng lập Amateur Architecture Studio là người Trung Quốc đầu tiên đoạt giải Pritzker. Các nhận xét từ ban giám khảo gồm: Lord Palumbo, Zaha Hadid, Glenn Murcutt và Juhani Pallasmaa đều tập trung vào mối liên kết giữa quá khứ và tương lại – chủ đề mà tác giả Eduard Koegel khai thác trong bài viết dưới đây. Wang Shu đã nhận giải Pritzker trong một nghilễ quan trọng diễn ra ở Bắc Kinh vào ngày 25.05.2012.

Vợ chồng Kiến trúc sư Wang Shu tại Trung Quốc.

Sau khi tốt nghiệp Đại học Đông nam Nam Kinh, một trong những trường kiến trúc đầu tiên ở Trung Quốc, Wang Shu đã dành thời gian tập trung làm nghiên cứu tại Đại học Đồng Tế ở Thượng Hải. Công trình đầu tiên ông làm là một trung tâm văn hóa ở thành phố Hải Ninh, tỉnh Gia Hưng (1989-91). Tòa nhà 4 tầng và khu vườn mái thể hiện sự khám phá ranh giới mới trong kiến trúc Trung Quốc.

Trung tâm văn hóa Hải Ninh do Wang Shu thiết ế

Đến thập niên 1970, một số kiến trúc sư Trung Quốc đã bắt đầu phát triển kiến trúc dựa trên những quy mô nhỏ, nối liền phong cách quốc tế với sự hiện đại của địa phương. Nhưng cách làm này đã bị lu mờ trong những năm 1980 khi các công trình quy mô lớn xuất hiện nhiều hơn. Sau khi hoàn thành dự án đầu tiên, Wang Shu đã khám phá thêm nhiều khía cạnh của việc tái sử dụng, học hỏi kinh nghiệm từ các nghệ nhân để mở mang kiến thức của ông.

Sự kiểm soát các tiến trình thi công vẫn đang là một mắt xích còn khuyết thiếu trong kiến trúc Trung Quốc. Thường các kiến trúc sư thiết kế công trình trên máy tính và không thấy quá trình thi công thực, điều này hoàn toàn do nhà thầu kiểm soát. Có một câu nói quen thuộc là “công trình càng lớn, ảnh hưởng của kiến trúc sư càng nhỏ.” Sự phá cách của Wang Shu đã dẫn đến một phương pháp làm nghề gần gũi với nghệ thuật truyền thống và những giá trị di sản.

Wang Shu và vợ ông – Lu Wenyu thành lập văn phòng Amateur Architecture Studio vào cuối thập niên 90 sau vài năm ông giảng dạy ở trường Đại học. Từ những ngày đầu tiên, văn phòng đã hướng đến sự thử nghiệm với nghề thủ công và vật liệu sẵn có trong vùng. Phương pháp này phù hợp với nhân công giá rẻ của Trung Quốc, do vật liệu nhập khẩu thì có giá thành cao thời điểm đó. Tận dụng nguồn vật liệu, nhân lực sẵn có, cùng với việc thi công ở quy mô nhỏ, vợ chồng kiến trúc sư đã thực hiện được những công trình đầu tiên trong thời gian 1999/2000. Trong đó có Phòng Tranh & Cafe ở Thượng Hải cũng như thư viện Đại học Wenzheng – công trình thể hiện mạnh mẽ triết lý thiết kế của Wang Shu.

Quán cafe nằm trong một cao ốc trên con phố mua sắm chính ở Thượng Hải. Trong không gian nội thất, thiết kế của Wang Shu phản ánh một góc “hiện thực” thể hiện trên những bề mặt đã giản lược. Không gian được chia làm hai phần: “Phòng tranh nổi sắc trắng ở một bên, phía còn lại là quầy bar và cafe. Bức tường và trần bê tông tối màu hài hòa với các vách ngăn bằng kim loại. Căn phòng được thiết kế cho nhiều nhu cầu sử dụng khác nhau và lưu dấu nhiều đặc trưng nghệ thuật thủ công.

Thư viện Đại học Wencheng 

Ở thư viện Đại học Wenzheng, thành phố Tô Châu, văn học là một yếu tố chính trong thiết kế. Sự kết hợp giữa các không gian thư giãn và chức năng yêu cầu công trình phải toát lên một diện mạo đặc biệt. Ranh giới giữa hồ nước nhân tạo và những ngọn đồi được cắt ngang bởi một không gian trục bao quanh các mặt tiền. Thư viện và khán phòng nằm ở hai bên lối vào chính, một gian vòm kính tạo thành giếng trời cho những không gian dưới lòng đất. Phía trước khán phòng là một khu công cộng với sân khấu, cầu thang dẫn đến những nơi sinh hoạt của sinh viên.

Ảnh hưởng của kiến trúc phương Tây thể hiện rõ ở công trình nhưng những đặc điểm địa phương vẫn hiện rõ, các yếu tố văn học, lịch sử, khí hậu tích hợp trong kiến trúc khiến thư viện nổi bật hơn.

Khi kiến trúc sư/nhà báo Ulf Meyer và tác giả bài viết gặp Wang Shu lần đầu tiên ở buổi triển lãm “Tu Mu” vào năm 2001, ông cho hay là vẫn chưa từng ra ngoài Trung Quốc tính đến thời điểm đó. Nguồn cảm hứng của ông đến từ những tạp chí quốc tế, kiến trúc sư Peter Zumthor là hình mẫu Wang Shu thường dõi tới. Sau chuyến đi của ông tới Berlin cho một buổi triển lãm ở Aedes Gallery, Wang Shu đã có cơ hội mở rộng thế giới quan và đem kiến trúc của ông đến gần hơn với cộng đồng thế giới. Tên tuổi ông từ đó vang xa hơn nhờ phong cách đặc biệt gắn liền với truyền thống, khí hậu, vật liệu và di sản Trung Quốc, thổi hồn kiến trúc hiện đại vào những phương pháp xây dựng, gia công đã có suốt bao đời.

Bảo tàng Lịch sử Ninh Ba

Trong những năm sau đó, Amateur Architecture Studio tiến đến những dự án lớn hơn: Học viện Mỹ thuật ở Hàng Châu (2004), Bảo tàng Nghệ thuật Đương đại (2005), Bảo tàng Lịch sử Ninh Ba (2008). Ban giám khảo giải thưởng Pritzker đã đề cập đến các công trình này khi trao giải cho Wang Shu. Đặc điểm phong cách của ông thể hiện rất rõ qua những vật liệu thô như bê tông, gạch xám, gỗ tự nhiên, tường vữa trắng kết hợp với gạch ngói, tranh truyền thống của Trung Quốc. Bảo tàng Lịch sử Ninh Ba nằm ở một vị trí đang trải qua nhiều phát triển về đô thị, song những viên gạch mà Wang Shu lấy từ những ngôi nhà đã bị phá dỡ đem đến một miền ký ức riêng biệt trong kiến trúc, vẻ trầm mặc của mặt tiền có một sức gợi lớn khiến người xem suy nghĩ về bối cảnh đất nước nhưng vẫn để lại ấn tượng tốt trong trải nghiệm.

Học viện Mỹ thuật Trung Quốc

Chỉ có một vài tiền nhân trước Wang Shu được ban giám khảo Pritzker công nhận vì cách kết hợp kiến trúc hiện đại với truyền thống, trong đó có Glenn Murcutt, Sevrre Fehn, Luis Barragán. Wang Shu là người Trung Quốc đầu tiên nhận giải thưởng danh giá này, tuy nhiên trước ông cũng đã có một công dân Mỹ gốc Trung đoạt giải Pritzker, người đó không phải ai xa lạ ngoài kiến trúc sư nổi tiếng I.M. Pei.

Học viện Mỹ thuật Trung Quốc

Dấu ấn nghề thủ công là một đặc trưng ngay từ những ngày đầu làm nghề của Wang Shu. Những công nhân chưa dày dạn thường được thuê rất nhiều trong các công trình lớn ở Trung Quốc, không chỉ riêng trong những dự án của Wang Shu, các ưu tiên gia công thì thường không được coi trọng. Từ đó thấy được hiện trạng những văn phòng kiến trúc Trung Quốc cũng không nằm ngoài bối cảnh kinh tế và lao động. Đối với Wang Shu và kiến trúc đương đại, giải Pritzker được hy vọng là một giải pháp nhằm góp phần tác động tới các vấn đề trên cũng như nhấn mạnh vào vẻ đẹp của nhiều công trình mới.

Theo Eduard Koegel

Đóng
Đóng

Đăng nhập

Đóng

Giỏ hàng (0)

Giỏ hàng đang trống Chưa có sản phẩm nào.