Li Xiaodong: “Hình khối đi đôi với năng lượng”

Một trong những ấn tượng đầu tiên của tác giả về Li Xiaodong là sự tự tin vững vàng. Sau buổi phỏng vấn, giáo sư/kiến trúc sư Li đã đặt một câu hỏi riêng với tác giả về nhã hứng giảng dạy tại ngôi trường của anh. Người viết bài đã trả lời: “Tôi chưa bao giờ giảng dạy.” Li tiếp lời: “Tôi biết. Anh có thể dạy học. Vậy có hay không?” Tác giả bài viết này cũng thừa nhận đã học được một điều từ Li, đó là khi cơ hội đến thì hãy chớp lấy. Xét đến niềm tin tuyệt đối của kiến trúc sư Li thì còn lý do gì để từ chối?

Kiến trúc sư Li Xiaodong

Tác giả ngay lập tức đã nhận lời và ở lại Đại học Tsinghua suốt kỳ học mùa thu 2018. Có cơ hội được thấy rõ hơn về cá tính của kiến trúc sư Li Xiaodong: Sự tự tin và quan điểm rõ ràng khiến anh có nét nổi bật hơn hẳn các kiến trúc sư và giảng viên khác.

Một người thầy thực thụ đối với nhiều kiến trúc sư Trung Quốc, tận tâm với cả việc giảng dạy và làm nghề. Kiến trúc của anh đẹp đẽ, lôi cuốn, sâu sắc và ấn tượng theo một cách đặc biệt. Không hề có tính toán, đầu tư tỉ mỉ nhưng có nhiều chiều sâu và tầng lớp riêng. Với tư duy gắn liền với lịch sử, văn hóa, triết lý Trung Quốc. Sau khi tốt nghiệp Đại học Tsinghua năm 1984, nhận bằng PhD từ TU Delft vào năm 1993, Li đã thành lập Li Xiaodong Atelier vào năm 1997. Anh cũng là chủ nhân của một số giải thưởng Kiến trúc nổi bật, một cá tính đặc biệt, cầu thị và có tư tưởng hàn lâm/kiến trúc rất cốt lõi.

Thủy Thất/ Ảnh: Li Xiaodong Atelier.

Vladimir Belogolovsky: Buổi phỏng vấn này đang diễn ra tại Bảo tàng Thiết kế và Kiến trúc ở Đại học Tsinghua. Công trình do anh thiết kế và xây dựng hồi 2014 nhưng dễ dàng khiến nhiều người tưởng nhầm đó là một công trình Hiện đại thuộc thế kỷ 20. Dường như anh không quan tâm nhiều đến các xu hướng mới trong lĩnh vực kiến trúc và có một sự khác biệt giữa phong cách của anh với các kiến trúc sư Trung Quốc khác. Anh có đồng ý với ý kiến đó không? Anh thấy sao về phong cách của cá nhân?

Li Xiaodong: Tôi thấy mình là một người gắn bó mật thiết tới bối cảnh. Tôi đề cập đến những yếu tố ngân sách, công năng, khí hậu ở các mức phức tạp khác nhau mà không dựa trên một ý tưởng đã hoạch định nào. Tôi không coi kiến trúc là một sự thể hiện phong cách cá nhân hay hướng đến sự bền vững. Kiến trúc không phải một bức tranh hay tác phẩm điêu khắc, nghệ thuật có sự sắp đặt logic, kiến trúc theo tôi thuần túy ở công năng. Kiến trúc hiện diện theo quần thể, còn bản thân một bức tranh đã có thể hàm chứa cả một thế giới khác.

Tôi quan tâm đến cách xác định giải pháp cho từng câu chuyện cụ thể. Các giải pháp kiến trúc nên được đưa ra dựa trên thực tế, tự nhiên và phải đáp ứng các điều kiện của thế giới thực. Khi nhắc đến tự nhiên tôi không hề phủ nhận sự quan trọng của tính cá thể. Kiến trúc sư ở mỗi nơi lại có cách nhìn nhận khác nhau. Một người vừa có thể có phong cách hoàn toàn tự nhiên và cá nhân cùng lúc. Điều đó không có gì mâu thuẫn.

Thủy Thất/ Ảnh: Li Xiaodong Atelier
Thủy Thất/ Ảnh: Li Xiaodong Atelier

Anh từng nói rằng khi bắt đầu làm việc, đầu tiên anh sẽ phân tích mặt bằng và dòng chảy năng lượng quanh đó. Anh có thể nói rõ hơn về quá trình thiết kế không?

Đó là một bí mật. Tôi đã luyện thái cực quyền trong nhiều năm, một bộ môn đòi hỏi cả sự hướng nội và hướng ngoại, đó là một hệ thống tuần hoàn năng lượng. Nó khiến bạn tập trung tâm trí đến mức đánh thức mọi giác quan khác. Vì vậy mà tôi hiểu về năng lượng rõ hơn những ai không nghiên cứu lĩnh vực này.

Điều đầu tiên tôi làm khi thực hiện một công trình mới là phân tích mặt bằng và dòng chảy năng lượng quanh đó. Hầu hết mọi người xác định hình khối, màu sắc và vật liệu. Nhưng tôi coi hình khối đi đôi với năng lượng. Nghe rất trừu tượng nhưng đó là sự thật. Tôi cũng duy trì một sự tối giản trong thiết kế, chỉ sử dụng những gì cần thiết.

Sự khác biệt chính giữa văn hóa Trung Quốc và phương Tây là sự tận dụng tối đa mọi công cụ ở các quốc gia phía Tây. Nhưng người Trung Quốc thì phải dùng những dụng cụ đơn giản để làm các công việc phức tạp. Đũa là một ví dụ. Nếu dùng đũa khéo thì chúng ta sẽ không phụ thuộc vào dao dĩa. Trong công việc tôi thường cố phản ánh hiện thực này. Kiến trúc là một giải pháp sáng tạo gắn liền với nếp sống đương đại.

30 năm trước chúng ta đều muốn khám phá phong cách cá nhân. Nhưng tôi không nghĩ giờ đó là cách làm bền lâu. Ta đều biết các tài nguyên hạn chế ra sao, và phong cách thì tốn chi phí.

This image has an empty alt attribute; its file name is N-5609.jpg
Trường Kiến trúc / Ảnh: Li Xiaodong Atelier

Kể từ khủng hoảng tài chính thế giới năm 2008, các kiến trúc sư đã bàn luận nhiều về tầm quan trọng của nền kinh tế. Nhưng dường như các công trình mới ngày nay vẫn tiếp tục gia tăng về độ phức tạp và chi phí, bất chấp những gì họ đã nói.

Chi phí các công trình của tôi rất rẻ. Đối với tôi kinh tế là một trong những mối quan tâm chính. Sự bền vững xuất phát từ nhiều vấn đề và điều này có thể đòi hỏi phải hy sinh một vài yếu tố cốt lõi. Ví dụ tôi thường dùng một mạng lưới trực giao giúp tối ưu hiệu năng trong mỗi công trình – cả trong sự lưu thông và trong kết cấu đỡ đơn giản nhất. Tôi luôn tránh sử dụng các bao lớn, hình khối, chi tiết đặc biệt. Kiến trúc của tôi không hề có hình khối nào đặc biệt.

Tại sao anh lược giản các yếu tố phong cách của mình? Như anh nói nếu không có gì đặc biệt trong phong cách đó thì điều gì khiến khách hàng đến với anh? Điều gì khiến anh đặc biệt?

Tôi muốn tạo ra những không gian thật đẹp và ấn tượng, nhưng không phải các hình khối biểu tượng. Tôi muốn làm kiến trúc thật logic, bền vững và gắn với thời đại. Trong công việc tôi hay tránh những thứ giáo điều, tránh giải quyết vấn đề theo cách mà các kiến trúc sư thường sẽ làm. Kiến trúc là một lĩnh vực thường xuyên cần trao đổi. Giải pháp kiến trúc nên được dựa trên những sự phân tích chứ không phải hình khối sẵn có.

Thư viện LiYuan / Ảnh: Li Xiaodong Atelier

Hãy nói về Thư viện Liu Yayun mà anh đã thiết kế với những nhánh cây tái chế ở làng Laojiehe, ngoại ô phía bắc Bắc Kinh.

Công trình nhỏ này có điểm nhấn là những nhánh cây nhưng đó không phải vật trang trí. Chúng có chức năng riêng là lọc ánh sáng vào trong nội thất. Nhánh cây là chất liệu đặc biệt nhất mà tôi tìm thấy ở ngôi làng này. Dân làng dùng chúng để đốt ấm và nấu ăn. Thường đây là yếu tố mà tôi muốn giữ gìn trong kiến trúc của mình.

Thư viện Liu Yayun sử dụng cành cây cho lớp mặt đứng
Những cành cây ở làng Laojiehe
Được xếp lớp giúp lọc ánh sáng vào trong không gian nội thất

Khi nhìn những công trình của anh tôi thấy xuất hiện các đặc điểm: Chậm, tĩnh, vô hình, phản chiếu, thẩm thấu, cố định, không xác định, mở, gần gũi tự nhiên, v.v.. Anh thì thấy sao? Anh dùng từ gì để mô tả phong cách kiến trúc của mình?

Tự nhiên, tất yếu, hợp lý.

Thư viện LiYuan / Ảnh: Li Xiaodong Atelier

Anh từng nói: “Kiến trúc sư Trung Quốc cần tìm cách phát triển kiến trúc mà không bắt chước phong cách phương Tây hay tái hiện bề nổi trong hình khối, cách trang trí truyền thống của Trung Quốc.” Anh có nghĩ rằng những người làm nghề cần có cái nhìn cụ thể và chung về hướng phát triển kiến trúc Trung Quốc đương đại không?

Tôi nghĩ rằng mỗi kiến trúc sư ở Trung Quốc cần nghĩ đến cách để đóng góp cho sự phát triển chung. Trung Quốc có một kho tàng văn hóa dồi dào để khai thác, song kiến trúc truyền thống không chú trọng vào hình khối mà là không gian. Tôi từng viết một cuốn sách mang tên “Chinese Conception of Space” về chủ đề này, đề cập đến những khía cạnh vô hình trong kiến trúc. Mọi ý tưởng của tôi đều xuất phát từ kiến trúc truyền thống, cho dù tôi từng sinh sống và làm việc nhiều năm ở Hà Lan và Mỹ. Kiến trúc của tôi xuất phát từ quê hương và thể hiện theo hình thức hiện đại.

Thư viện LiYuan / Ảnh: Li Xiaodong Atelier

Vậy sự chú trọng không gian là đặc điểm trong kiến trúc Trung Quốc mà anh đem vào phong cách hiện đại của mình phải không?

Đúng vậy, có thể thấy hình khối đó đã không thay đổi từ hàng trăm năm nay. Như Lão Tử đã nói, quan trọng là thứ ẩn chứa bên trong chứ không phải vật chứa. Hình khối chưa bao giờ là cái quan trọng, mà là sự xác định những yếu tố cốt lõi.

KTS Li Xiaodong

Xuyên suốt lịch sử, xã hội Trung Quốc phần lớn trải qua thời kỳ nông nghiệp, ghi dấu bằng sự đại đồng trong nhận thức. Khổng Tử từng nói về tầm quan trọng của việc phân bậc giai cấp để đảm bảo sự ổn định chính trị. Xã hội của chúng ta không phải về tính cá nhân mà là sự phát triển cùng nhau, nếu không thì chỉ có sự hỗn loạn. Sự sáng tạo cần tính cá nhân, nhưng tính cá nhân chưa bao giờ là một phần quan trọng trong lịch sử Trung Quốc.

Theo Vladimir Belogolovsky

Đóng
Đóng

Đăng nhập

Đóng

Giỏ hàng (0)

Giỏ hàng đang trống Chưa có sản phẩm nào.