Terunobu Fujimori: Kiến trúc nguyên thủy

Paper: Điều gì khiến ông hứng thú đặc biệt với kiến trúc trà thất? Theo ông bản chất của trà thất là gì?

Terunobu Fujimori: Vì trà thất là một không gian nhỏ, thực sự nhỏ nhưng vẫn rất phong phú. Một điều quan trọng khác là ở đây có lửa. Khi lửa cháy nơi này trở thành không gian cho con người, khi lửa tắt lại là không gian cho thần linh và các loài động vật.

P: Dana Buntrock nhắc đến ông như một người “thiết kế lại” nghi thức dùng trà. Đây là hoạt động có truyền thống lâu đời, làm thế nào để thiết kế của ông thuyết phục được những người yêu trà bảo thủ?

TF: Ở Nhật có một nghi thức dùng trà trang trọng và nghiêm ngặt [trà đạo] nhưng nghi thức đó sẽ không diễn ra ở Takasugi-an. Có rất nhiều quy tắc khi tham gia trà đạo, nơi bạn ngồi, những hành động được và không được. Tuy vậy, những người yêu trà mà bạn nhắc đến đều hài lòng với thiết kế của tôi, miễn là không tổ chức trà đạo.

Khi thiết kế tôi không nghĩ quá nhiều về lịch sử kiến ​​trúc. Trà thất có loại hình kiến ​​trúc thực sự tuyệt vời. Tôi tham khảo từ đó một số yếu tố và bỏ qua một số khác. Có một thực tế là bạn thường hạn chế nhìn ngó xung quanh khi ngồi trong trà thất. Trà thất có shouji (cửa trượt) nhưng thường cửa sẽ khép lại để tránh mất tập trung. Tôi không muốn làm điều đó nên đã tạo ra không gian mở (chỉ vào cửa sổ đang mở ra cảnh làng quê tuyệt đẹp). Trà thất Nhật Bản truyền thống thường có: shouji (cửa trượt), chiếu tatami, tokonoma (hốc tường). Tôi chưa bao giờ sử dụng những thứ này, vì sao ư? Chúng đều tuyệt vời nhưng một khi tôi sử dụng, tất cả mọi người sẽ nhận ra ngay rằng đó là kiến trúc Nhật Bản. Tôi không định làm những công trình này để kế thừa truyền thống.

Tác giả:
Samuel Michaëlsson

Nguồn:
Paper


Dịch & Biên tập:
Hạnh Nguyễn

KTS Terunobu Fujimoto
Công trình trà thất Takasugi-an

P: Liệu ông có thể thiết kế được những không gian truyền thống này không, nếu ông chưa từng học về lịch sử kiến ​​trúc?

TF: Có lẽ là không. Không phải vì tôi từng học kiến trúc mà quyết định trở thành một nhà sử học kiến ​​trúc. Tôi sẽ không định hình thiết kế theo kiến trúc phương Tây, Nhật Bản, hay phong cách kiến trúc hiện đại. Việc nghiên cứu kiến trúc thế giới trong gần 30 năm ít nhiều có ảnh hưởng đến các thiết kế ban đầu của tôi. Tuy nhiên khi thấy thiết kế của mình hao hao giống với thứ gì đó ngoài kia, tôi lập tức dừng lại. Tôi không muốn làm kiến ​​trúc giống như Tadao Ando hay Toyo Ito, hai người tôi quen từ lúc còn trẻ. Tôi mà làm thế thật chắc họ sẽ phá ra cười mất! Khi bạn là một nhà sử học trong một thời gian dài và đột nhiên bắt đầu làm công trình, kết quả không tốt sẽ dẫn đến tất cả những thứ bạn viết cũng không còn được đánh giá cao. Vì vậy, tôi phải chắc chắn rằng công trình của mình không giống ai khác.

La Collina – công trình của Terunobu Fujimori, một công ty bánh kẹo tại thị trấn nhỏ Ōmihachiman, gần Kyoto. Collina trong tiếng Ý có ý một ngọn đồi. Ảnh: Maya Nomoto.
Bảo tàng Lịch sử Jinchokan Moriya

P: Trong một bài viết, ông từng nhắc đến bảy cấu trúc tốt được công nhận từ thời kỳ đồ đá và ông vẫn đang cố gắng nâng cấp chúng với khoa học công nghệ hiện đại. Ông cũng đã thiết lập ba quan điểm riêng về kiến ​​trúc sau dự án đầu tiên, Bảo tàng Lịch sử Jinchokan Moriya. Làm việc trong khuôn khổ nguyên tắc và hạn chế có phải là điều quan trọng với ông?

TF: Miyazaki và tôi rất thân thiết. Ông ấy đã tới gặp tôi khi nhìn thấy các công trình. Tôi không rõ cảm hứng cổ tích này đến từ đâu vì đó không phải mục đích tôi hướng đến. Bạn xem công trình này (chỉ về phía Tàu bay), tôi không thích chỉ vì nhìn nó có vẻ ngoài cổ tích quá. Còn đây (Takasugi-an) giống một công trình kiến trúc hơn. Tôi không muốn một công trình “trông” cổ tích, tôi muốn làm kiến ​​trúc.

P: Nhiều lần tôi khi tôi giới thiệu các công trình của ông cho những người không làm trong ngành kiến trúc, họ hay nói rằng chúng giống với những cấu trúc kỳ lạ và hư ảo trong hoạt hình của Hayao Miyazaki. Một số người ví Takasugi-an như Lâu đài di chuyển của Howl. Cảm hứng cho các thiết kế tươi vui và đậm màu cổ tích của ông đến từ đâu?

TF: Về lý thuyết mà nói, tôi sử dụng nhiều kỹ thuật hiện đại ở những chỗ mọi mọi người không nhìn thấy, cũng giống như khoác chiếc áo khoa học hiện đại lên một thứ cũ kỹ và tự nhiên. Về hình thức và khối lượng độ sộ, tôi được truyền cảm hứng nhiều qua các công trình của Le Corbuiser.

P: Trong phần đầu “Sư tử, phù thuỷ và tủ quần áo” của Biên niên sử Narnia, lũ trẻ bước vào một khu rừng ma thuật qua mặt sau của một chiếc tủ quần áo. Loại không gian chuyển tiếp này nằm trong nhiều cấu trúc trà thất kỳ diệu của ông; 6 mét thang cao ở Takasugi-an hoặc lối nhỏ xíu phải cúi thấp để vào Nira House. Ông định nghĩa ‘nijiriguchi’ là gì, nó có ý nghĩa và tầm quan trọng như thế nào? Dường như luôn có một cảm giác mạnh mẽ muốn phá vỡ kết nối với thế giới “vật lý” khi bước vào trà thất của ông.

TF: Khi bước vào những quán trà truyền thống, bạn thường có ý thức tách khỏi thực tế. Bạn đã bao giờ bước vào một trà thất một cách trang trọng chưa? Bạn không thể làm điều này (quỳ và bò), đây mới là cách bạn vào trà thất! (nhảy và trượt trên đầu gối một cách cụ thể). Bạn sẽ quên hết mọi thứ xung quanh vì bạn cần tập trung để bước vào. Có hai điều mà nijiriguchi (lối vào) làm được, đó là phá vỡ kết nối với thực tế và khiến không gian bên trong có cảm giác lớn hơn mặc dù nó thực sự nhỏ (vì lối vào còn nhỏ hơn).

Trong trường hợp bạn có một cái thang, bạn sẽ không nhìn xuống khi leo lên vì sợ. Chiếc thang cao 6 mét góp phần phân tán sự chú ý của bạn với thế giới xung quanh. Leo thang để vào bước không gian là một bước quan trọng để rời khỏi thực tại. Tôi nghĩ chiếc thang tác động đến tâm trí con người còn nhiều hơn cả khi vào trà thất qua một nijiriguchi truyền thống.

P: Trong cuốn Trà thất đương đại do ông, Tadao Ando và Arata Isozaki biên soạn, ông đã thảo luận về gốc gác của trà thất và cách các kiến trúc sư đương đại lý giải về cấu trúc này. Trong chương nói về Sen no Rikyū, ông có nói đến thiết kế trà thất cho nhà Shogun, nhưng lối vào nhỏ quá khiến họ không thể vào với thanh kiếm của mình. Đây là một cách khác để đặt họ ngang hang bình đẳng?

TF: Sen no Rikyū rất nguyên tắc về việc thứ bậc và đẳng cấp không được tồn tại trong trà thất của ông. Điều này có lẽ là một trong những lý do khiến ông ấy bị giết. Rikyū thiết kế để người tham gia ngồi đối diện những nhân vật quan trọng (thường ngồi trên tokomona). Những người có quyền lực không thích điều đó. Sau Rikyū bị giết, không có vị trí ngồi đối diện với nhân vật quan trọng nữa. Cũng không ai dám thiết kế lối vào nhỏ như Rikyū vì sợ nguy hiểm.

P: Trong phần giới thiệu, ông nói về Rikyū như một nhà sáng tạo trà thất, và theo một nghĩa nào đó ông đang kế thừa di sản và lý tưởng tiên phong của ông ấy. Ông có cảm nhận được sự kết nối với Rikyū không? Ông nghĩ Rikyū sẽ nói gì về các công trình của ông ngày nay nếu ông ấy còn sống?

TF: Trong thế giới kiến ​​trúc Nhật Bản, cảm giác kết nối với Sen no Rikyū là một thứ gì đó không nên diễn tả bằng lời. Giống như là bạn nói bạn thấy có kết nối mạnh mẽ với Michelangelo vậy. Tôi không thấy kết nối gì cả, nhưng tôi tôn trọng công trình của ông ấy rất nhiều. Tôi nghĩ Rikyū sẽ hạnh phúc khi nhìn thấy các công trình của tôi.

P: Shinto (Thần đạo) và thiên nhiên quan trọng như thế nào trong quá trình thiết kế của ông?

TF: (thở dài chiêm nghiệm) Ngôi làng này có Shinto mạnh mẽ và điều này khá hiếm. Mỗi nhà có một miếu thờ (chỉ vào miếu trong nhà Fujimori, nhìn thấy từ nơi đang ngồi). Câu hỏi là Shinto có ảnh hưởng đến thiết kế của tôi không thì rất khó trả lời. Vì việc đó tự nhiên như hít thở không khí vậy.

Trà thất Tetsu được kiến trúc sư Terunobu Fujimori thiết kế cho Viện bảo tàng Kiyoharu Shirakaba tại Hokuto, Nhật Bản. Ngôi nhà được dựng giữa vườn hoa anh đào. Khi có tuyết rơi, nó lại gợi nhớ đến hình ảnh trong những câu chuyện cổ tích của nhà văn Andersen.

Ở Nhật Bản có Thần đạo và Phật giáo, cả hai ban đầu rất khác nhau nhưng giờ lại như một. Lối suy nghĩ theo Thần đạo đã có từ khi Nhật Bản ra đời, không ai biết bắt đầu từ đâu còn Phật giáo xuất hiện khoảng 1500 năm trước. Thật khó để tìm hiểu làm thế nào những tôn giáo này tác động đến tôi. Một ngày khi đến Israel, tôi nhận thấy hiểu biết cơ bản của chúng ta về thiên nhiên phụ thuộc vào khí hậu và môi trường sống xung quanh. Nơi Chúa Giêsu lớn lên có ảnh hưởng đến Kitô giáo. Thiên nhiên Nhật Bản có ảnh hưởng đến Thần đạo. Thần đạo tồn tại và phát triển cùng với người Nhật trong hàng ngàn năm nên người Nhật hiểu Thần đạo. Bruno Taut nói anh ta có thể nắm bắt Thần đạo bằng cách nhìn vào Đền Ise. Tôi nghĩ cả hai đều ảnh hưởng đến tôi nhiều nhưng đến giờ tôi vẫn chưa hiểu một cách đầy đủ.

P: Thực tế xuất thân từ một vùng nông thôn có tác động đến các thiết kế của ông?

TF: Cách chỗ này một đoạn ngắn là ngôi nhà nơi Toyo Ito lớn lên. Chúng tôi lớn lên trong cùng thời kỳ và cùng một môi trường, nhưng kiến ​​trúc của anh ấy rất khác. Vì vậy, ngay cả khi đến từ cùng một khu vực, thật khó để nói bạn đồng hóa theo môi trường xung quanh. Chino là một nơi mộ đạo và gần gũi với thiên nhiên nhưng để nói đến những yếu tố có ảnh hưởng đến tôi và kiến ​​trúc của mình thì tôi thực sự không chắc chắn.

P: Ông có cho rằng các kiến ​​trúc sư lớn lên ở Tokyo và nhiều khu vực đô thị có cách suy nghĩa khác, và điều đó có thể dẫn đến thiết kế của họ mất đi một vài phẩm chất nhất định?

TF: Đúng là có những thứ bị mất đi. Tôi nhận ra điều đó khi xây dựng ngôi nhà của mình ở ngoại ô Tokyo. Khi hoàn thành tôi chợt thấy nó hoàn toàn khác với những ngôi nhà xung quanh. Tôi ngạc nhiên vì sự nổi bật của ngôi nhà, có vẻ như thuộc về một giáo phái nào đó nên không một người hàng xóm nào muốn lại gần (cười). Có lẽ các công trình của tôi không phù hợp với kiến ​​trúc hiện đại, chúng đều yêu cầu nhiều màu xanh.

P: Cách ông vẽ có ảnh hưởng đến cách hình thành các bản thiết kế không? Nhìn các bản vẽ đều có cảm giác như chúng được phác thảo rất nhanh, dẫn đến việc thi công cũng sẽ nhanh chóng như vậy.

TF: Quá trình vẽ rất quan trọng với tôi. Tôi thấy nếu vẽ một cách cẩn thận thì sự thô mộc trong các công trình có thể sẽ biến mất. Vì vậy, kế hoạch thường được vẽ bằng tay và sau đó mới dựng máy khi chuẩn bị xây dựng. Nhưng sau đó, cảm giác như đó không còn là công trình của tôi nữa! Tôi không làm mô hình xây dựng. Tôi chỉ làm cho triển lãm vì họ yêu cầu. Tôi cưa gỗ làm mô hình để người xem có thể cảm nhận được chất lượng của từng công trình.

P: Ông có thể giải thích ý tưởng về Công ty Jomon và nó được thành lập như thế nào?

TF: Đó không thực sự là công ty, chúng tôi chỉ có năm người! (cười) Họ là Genpei Akasegawa, nghệ sĩ tiên phong nổi tiếng kiêm tiểu thuyết gia mới qua đời gần đây; Shinbo Minami, một người vẽ tranh minh họa; Tetsuo Matsuda, một biên tập viên nổi tiếng và Joji Hayashi, một nhà tiểu luận cũng giống tôi. Năm người là trung tâm của nhóm và sau đó những người khác xuất hiện. Sau khi Genpei Akasegawa qua đời, Jomon đã không hoạt động tích cực lắm. Sau đó thì những người khác tới và cùng làm việc, chỉ là chúng tôi không dùng cái tên Jomon.

P: Ông đã đề cập nhiều lần về tầm quan trọng của việc hỗ trợ xây dựng các công trình. Việc này mang lại cảm giác cộng đồng đến công trình không phải lúc nào cũng có. Ông có nghĩ rằng cách làm việc với triết lý này có thể áp dụng trong các dự án quy mô lớn?

TF: Mỗi lần làm dự án tôi cộng tác với một người khác, ở vùng nào làm việc với người vùng đó. Nhóm làm việc luôn thay đổi. Điều đó không vấn đề gì với những người tôi làm việc cùng, lý do vì thiết kế không quá khó. Tôi luôn làm mẫu để đảm bảo rằng mọi người có thể làm theo. Tôi nghĩ điều đó khả thi. Tôi sẽ quyết định những phần mà người không có kinh nghiệm có thể giúp đỡ. Họ sẽ không động đến phần xây dựng để tránh nguy hiểm. Nước, điện, và các bộ phận chuyển động là những việc họ không được làm. Tuy nhiên công trình này là một ngoại lệ, các bộ phận chuyển động được thực hiện bởi đội nghiệp dư, nhưng vì đây là nhà riêng của tôi. Công trình của tôi khác với kiến ​​trúc hiện đại bình thường là ở chỗ, có rất nhiều việc những người chưa có kinh nghiệm có thể làm, và tôi luôn duy trì điều đó. Những người nghệ nhân ở Nhật Bản sẽ chẳng bao giờ hoàn thành một công trình kiểu này, vì họ sẽ không làm những thứ thiếu hoàn hảo. Còn tôi thì không muốn điều đó!

***

Terunobu Fujimori, sinh năm 1946, là một kiến ​​trúc sư và nhà sử học kiến ​​trúc Nhật Bản. Trọng tâm nghiên cứu của ông là lịch sử kiến ​​trúc và lịch sử của công nghệ. Ông đã thu hút được sự chú ý của giới truyền thông và cộng đồng thông qua loạt bài tiểu luận “Cuộc phiêu lưu của Thám tử kiến ​​trúc sư – Tokyo” từ năm 1986. Ông bắt đầu thiết kế công trình khi bước sang tuổi 40. Kể từ khi dự án đầu tiên hoàn thành năm 1991, ông nhận được sự quan tâm và đánh giá cao trên toàn thế giới, đặc biệt là đại diện cho Nhật Bản tại Venice Biennale năm 2006.

Đóng
Đóng

Đăng nhập

Đóng

Giỏ hàng (0)

Giỏ hàng đang trống Chưa có sản phẩm nào.